เรียบเรียงโดย SP Solution Center ด้วยถ้อยคำของเราเอง จากการเทียบสาระของข้อกำหนดระหว่างฉบับเดิมกับชุดปี 2025 — ไม่ใช่เอกสารของ ISO ไม่ใช่สำเนาหรือคำแปลของมาตรฐาน ถ้อยคำของข้อกำหนดให้อ่านจากเล่มจริงที่องค์กรถืออยู่
ตอนสุดท้ายของซีรีส์รวมสามหมวดท้ายเล่มไว้ด้วยกัน
หมวด 15 ข้อมูลผลิตภัณฑ์ · หมวด 16 การป้องกันการก่อการร้ายและการทุจริตด้านอาหาร ·
หมวด 17 การนำกลับไปแก้ไข
โดยหมวด 16 คือหมวดที่เพิ่มขึ้นมากที่สุดของทั้งเล่ม
และหมวด 17 คือหมวดเดียวที่ไม่มีในเล่มส่วนกลางเลย
1. เปลี่ยนอะไรจากฉบับเดิม
| เรื่อง | ฉบับเดิม | ชุดปี 2025 |
|---|---|---|
| หมวด 15 มุมมองของข้อมูลผลิตภัณฑ์ | ฉบับโรงงานผลิตอาหารเขียนในมุมการรับรู้ของผู้บริโภค ว่าต้องนำเสนอข้อมูลให้ผู้บริโภคเข้าใจความสำคัญและเลือกได้อย่างมีข้อมูล พร้อมยกตัวอย่างช่องทางว่ารวมถึงเว็บไซต์และโฆษณาของบริษัท | เขียนในมุมห่วงโซ่อุปทาน ว่าผลิตภัณฑ์สุดท้ายต้องมีข้อมูลกำกับหรือแสดงไว้เพียงพอ ให้องค์กรถัดไปในห่วงโซ่อาหารหรือผู้บริโภค สามารถจัดการ เตรียม จัดแสดง จัดเก็บ และใช้ผลิตภัณฑ์ได้อย่างปลอดภัยและถูกต้อง |
| หมวด 15 สำหรับโรงงานบรรจุภัณฑ์ | ฉบับปี 2013 มีหัวข้อของตนเองที่ยาวกว่ามาก ทั้งการแสดงความสอดคล้องกับข้อกำหนดที่ตกลงกัน การขอข้อมูลเพื่อตัดสินว่าบรรจุภัณฑ์เหมาะกับการใช้งานที่ตั้งใจ การประเมินผลกระทบเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง การให้และปรับปรุงข้อมูลเรื่องการใช้งานและข้อจำกัดการใช้แก่ลูกค้า และการควบคุมข้อมูลที่พิมพ์บนบรรจุภัณฑ์ไม่ให้พิมพ์ผิด | อ้างข้อกำหนดของเล่มส่วนกลางทั้งหมด ซึ่งสั้นกว่ามาก โรงงานบรรจุภัณฑ์ที่เคยใช้หัวข้อเดิมเป็นกรอบการสื่อสารกับลูกค้า ควรคงเนื้อหาเดิมไว้ในเอกสารภายในและข้อตกลงกับลูกค้า |
| หมวด 16 ขอบเขตของภัยที่ต้องป้องกัน | พูดถึงการก่อวินาศกรรม การก่อกวนทำลาย และการก่อการร้าย | ขยายเป็นการกระทำโดยเจตนาซึ่งรวมถึงการก่อวินาศกรรมและการก่อการร้าย การติดฉลากผิด การปลอมแปลง และการแทรกแซงผลิตภัณฑ์ รวมถึงการก่อกวนทำลายและการโจรกรรม |
| หมวด 16 สิ่งที่ต้องทำ | ระบุให้ประเมินอันตรายจากการกระทำเหล่านั้นและวางมาตรการที่ได้สัดส่วน พร้อมหัวข้อย่อยเรื่องการควบคุมการเข้าถึงพื้นที่อ่อนไหว | ขยายเป็นสี่ขั้นที่ต้องทำครบ คือกำหนดหรือเลือกวิธีประเมิน · ทำการประเมินภัยคุกคาม · จัดทำแผนการป้องกันการก่อการร้ายทางอาหารเป็นเอกสาร · และนำแผนไปปฏิบัติพร้อมการฝึกอบรม การสื่อสาร และการทบทวนตามรอบ |
| หมวด 16 การป้องกันการทุจริตด้านอาหาร | ไม่มีในฉบับเดิมของทั้งสองภาคส่วน | เป็นหัวข้อใหม่ที่มีโครงเดียวกับการป้องกันการก่อการร้าย คือกำหนดวิธีประเมิน ทำการประเมินความเปราะบาง จัดทำแผนป้องกันการทุจริตด้านอาหารเป็นเอกสาร และนำไปปฏิบัติพร้อมการฝึกอบรม การสื่อสาร และการทบทวนตามรอบ |
| หมวด 16 ตัวอย่างมาตรการ | ฉบับโรงงานบรรจุภัณฑ์ไล่ตัวอย่างไว้ในตัวบท เช่น การออกแบบอาคาร การตรวจสอบประวัติบุคลากร การควบคุมข้อมูลลับ และความปลอดภัยของพื้นที่จัดเก็บและผลิต | ย้ายตัวอย่างไปไว้ในหมายเหตุและภาคผนวกเชิงข้อมูลสองภาคผนวก คือภาคผนวก ก. ตัวอย่างมาตรการป้องกันการก่อการร้ายทางอาหาร และภาคผนวก ข. ตัวอย่างมาตรการลดความเสี่ยงการทุจริตด้านอาหาร |
| หมวด 17 สายอาหาร | ระบุให้จัดเก็บ จัดการ และใช้การนำกลับไปแก้ไขโดยรักษาความปลอดภัย คุณภาพ การสอบกลับ และความสอดคล้องกับกฎหมาย และป้องกันการปนเปื้อนทางจุลชีววิทยา เคมี หรือสิ่งแปลกปลอม | เปลี่ยนเป็นรักษาความปลอดภัย ความสมบูรณ์ และการสอบกลับ และเพิ่มสารก่อภูมิแพ้เข้าไปในรายการการปนเปื้อนที่ต้องป้องกันอย่างชัดเจน ส่วนคำว่าคุณภาพและความสอดคล้องกับกฎหมายไม่ปรากฏในประโยคนี้แล้ว |
| หมวด 17 สายบรรจุภัณฑ์ | มีสามหัวข้อย่อยเหมือนสายอาหาร คือทั่วไป · การจัดเก็บ การบ่งชี้ และการสอบกลับ · การใช้งาน และกำหนดให้เก็บบันทึกการตรวจสอบความใช้ได้ที่แสดงความสอดคล้องกับข้อกำหนดของกฎหมายและลูกค้า | เหลือหมวดเดียวชื่อการใช้วัสดุที่นำกลับไปแก้ไข โดยไม่มีหัวข้อย่อย คงเรื่องการกำหนดปริมาณ ชนิด เงื่อนไข วิธีเติมกลับ และการป้องกันการปนเปื้อนจากวัสดุที่ไม่ได้ตั้งใจให้สัมผัสอาหาร พร้อมเปลี่ยนคำเป็นข้อมูลที่จัดทำเป็นเอกสารแทนบันทึกการตรวจสอบความใช้ได้ |
2. หมวด 16 คือหมวดที่เพิ่มขึ้นมากที่สุด
ฉบับเดิมของทั้งสองภาคส่วนเขียนเรื่องนี้ไว้สั้นมาก คือให้ประเมินความเสี่ยงจากการก่อวินาศกรรม การก่อกวนทำลาย และการก่อการร้าย แล้ววางมาตรการที่ได้สัดส่วน ชุดปี 2025 เปลี่ยนเป็นข้อกำหนดแบบมีแผน โดยแยกเป็นสองสายที่มีโครงเหมือนกันทุกขั้น
| ขั้นตอน | การป้องกันการก่อการร้ายทางอาหาร | การป้องกันการทุจริตด้านอาหาร |
|---|---|---|
| 1. เลือกวิธี | กำหนดหรือเลือกวิธีประเมินนัยสำคัญของภัยคุกคาม | กำหนดหรือเลือกวิธีประเมินนัยสำคัญของความเปราะบาง |
| 2. ประเมิน | ประเมินภัยคุกคามเพื่อบ่งชี้และประเมินภัยที่อาจเกิด แล้วเลือกมาตรการที่ได้สัดส่วน | ประเมินความเปราะบางเพื่อบ่งชี้จุดเปราะบาง แล้วเลือกมาตรการที่ได้สัดส่วน |
| 3. จัดทำแผน | บันทึกผลการประเมิน มาตรการ และขั้นตอนการทวนสอบไว้ในแผนการป้องกันการก่อการร้ายทางอาหาร | บันทึกผลการประเมิน มาตรการ และขั้นตอนการทวนสอบไว้ในแผนป้องกันการทุจริตด้านอาหาร |
| 4. นำไปปฏิบัติ | นำแผนไปปฏิบัติ รวมถึงการฝึกอบรมที่ได้ผล การสื่อสาร และการทบทวนตามรอบ — เหมือนกันทั้งสองสาย | |
ขั้นที่ 1 คือขั้นที่โรงงานข้ามบ่อยที่สุด — ข้อกำหนดระบุให้กำหนดหรือเลือกวิธีประเมินก่อน แล้วจึงลงมือประเมิน โรงงานส่วนใหญ่มีตารางผลการประเมินอยู่แล้ว แต่ไม่มีเอกสารที่บอกว่าใช้วิธีใดและเลือกวิธีนั้นเพราะอะไร เวลาผู้ตรวจถามว่าให้คะแนนแบบนี้ด้วยเกณฑ์อะไร จึงตอบได้ไม่ตรง งานเล็กที่ปิดช่องว่างนี้คือเขียนหน้าเดียวอธิบายวิธีที่ใช้ ระดับคะแนน และเกณฑ์ตัดสิน แล้วแนบไว้หน้าตารางประเมิน
ข่าวดีคือเล่มส่วนกลางมีภาคผนวกตัวอย่างมาให้ — ชุดปี 2025 มีภาคผนวกเชิงข้อมูลสองภาคผนวก คือตัวอย่างมาตรการป้องกันการก่อการร้ายทางอาหาร และตัวอย่างมาตรการลดความเสี่ยงการทุจริตด้านอาหาร ซึ่งครอบคลุมเรื่องที่ฉบับเดิมเคยเขียนไว้ในตัวบท เช่น การออกแบบอาคารเพื่อป้องกันการเข้าถึงโดยไม่ได้รับอนุญาต การตรวจสอบประวัติบุคลากร การควบคุมข้อมูลลับ และความปลอดภัยของพื้นที่จัดเก็บและผลิต ภาคผนวกเป็นเชิงข้อมูล ไม่ใช่ข้อกำหนด แต่ใช้เป็นรายการตั้งต้นเวลาทำแผนได้ดี
3. หมวด 17 หมวดเดียวที่ไม่มีในเล่มส่วนกลาง
การนำกลับไปแก้ไขเป็นเรื่องที่ลักษณะงานของสองภาคส่วนต่างกันมาก ชุดปี 2025 จึงไม่ใส่ไว้ในเล่มส่วนกลางเลย และให้แต่ละเล่มรายภาคส่วนเขียนเอง
| เรื่อง | ISO 22002-1 โรงงานผลิตอาหาร | ISO 22002-4 โรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์ |
|---|---|---|
| ชื่อหมวด | การนำกลับไปแก้ไข | การใช้วัสดุที่นำกลับไปแก้ไข |
| โครงหมวด | สามหัวข้อย่อย คือทั่วไป · การจัดเก็บ การบ่งชี้ และการสอบกลับ · การใช้งาน | หมวดเดียวไม่มีหัวข้อย่อย ครอบคลุมเฉพาะเรื่องการใช้งาน |
| การจัดเก็บและบ่งชี้ | มีข้อกำหนดครบ ทั้งการป้องกันการปนเปื้อน การแยกตามสารก่อภูมิแพ้ การบ่งชี้ และการเก็บเหตุผลที่ถูกจัดเป็นของนำกลับไปแก้ไข | ไม่มีหัวข้อนี้แล้ว ฉบับปี 2013 เคยมี |
| สารก่อภูมิแพ้ | ระบุชัดในรายการการปนเปื้อนที่ต้องป้องกัน และมีกฎการใช้อยู่ในหมวด 12 | ไม่ได้ระบุเป็นการเฉพาะ |
| หลักฐานปลายทาง | ข้อมูลการสอบกลับที่จัดทำเป็นเอกสาร | ข้อมูลที่จัดทำเป็นเอกสารซึ่งแสดงว่ายังสอดคล้องกับข้อกำหนดของกฎหมายและของลูกค้า |
สิ่งที่โรงงานบรรจุภัณฑ์ควรตัดสินใจ — เมื่อหัวข้อการจัดเก็บ การบ่งชี้ และการสอบกลับของที่นำกลับไปแก้ไขไม่ปรากฏในฉบับปี 2025 แล้ว ไม่ได้แปลว่าเลิกทำได้ เพราะข้อกำหนดที่เหลือยังกำหนดให้แสดงได้ว่ายังสอดคล้องกับข้อกำหนดของกฎหมายและลูกค้า ซึ่งทำไม่ได้ถ้าไม่มีการบ่งชี้และการสอบกลับ แนวทางที่เราแนะนำคือคงระบบเดิมไว้ทั้งหมด แล้วเปลี่ยนการอ้างอิงในตารางเทียบข้อกำหนดเท่านั้น
4. หลักฐานที่โรงงานควรเตรียม
| หลักฐาน | ผู้รับผิดชอบ | สิ่งที่ผู้ตรวจมักขอดู |
|---|---|---|
| ข้อมูลที่ส่งไปกับผลิตภัณฑ์ | QA / ฝ่ายขาย | ฉลากหรือเอกสารกำกับที่ครอบคลุมการจัดการ การเตรียม การจัดแสดง การจัดเก็บ และการใช้อย่างปลอดภัย สำหรับทั้งลูกค้าถัดไปในห่วงโซ่และผู้บริโภค |
| วิธีประเมินภัยคุกคามที่เลือกใช้ | QA | เอกสารที่ระบุว่าเลือกวิธีใดและเพราะอะไร ซึ่งเป็นขั้นแรกที่ข้อกำหนดระบุไว้ และเป็นสิ่งที่โรงงานมักข้ามไปทำการประเมินเลย |
| ผลการประเมินภัยคุกคาม | QA | ภัยที่บ่งชี้ได้ การประเมินนัยสำคัญ และมาตรการลดความเสี่ยงที่ได้สัดส่วน ครอบคลุมทั้งกระบวนการและผลิตภัณฑ์ |
| แผนการป้องกันการก่อการร้ายทางอาหาร | QA | แผนที่รวมผลการประเมิน มาตรการ และขั้นตอนการทวนสอบ พร้อมหลักฐานการอบรม การสื่อสาร และการทบทวนตามรอบ |
| วิธีประเมินความเปราะบางที่เลือกใช้ | QA / ฝ่ายจัดซื้อ | เอกสารที่ระบุวิธีและเหตุผล โดยพิจารณาปัจจัยอย่างความเปราะบางทางเศรษฐกิจ ข้อมูลในอดีต ความง่ายในการตรวจพบ และความซับซ้อนของห่วงโซ่อุปทาน |
| แผนป้องกันการทุจริตด้านอาหาร | QA / ฝ่ายจัดซื้อ | ผลการประเมินความเปราะบาง มาตรการลดความเสี่ยง ขั้นตอนการทวนสอบ และหลักฐานการอบรม การสื่อสาร และการทบทวนตามรอบ |
| ขั้นตอนการนำกลับไปแก้ไข | QA / ฝ่ายผลิต | ปริมาณ ชนิด และเงื่อนไขที่ยอมรับได้ ขั้นตอนของกระบวนการและวิธีเติมกลับ รวมถึงขั้นเตรียมก่อนเติมกลับหากมี |
| การบ่งชี้และสอบกลับของที่นำกลับไปแก้ไข | ฝ่ายผลิต | สำหรับโรงงานผลิตอาหาร ป้ายบ่งชี้ ชื่อผลิตภัณฑ์ วันที่ผลิต กะ สายการผลิตต้นทาง อายุการเก็บ และเหตุผลที่ถูกจัดเป็นของนำกลับไปแก้ไข |
| การแยกของนำกลับไปแก้ไขที่มีสารก่อภูมิแพ้ | QA | ข้อกำหนดการแยกที่จัดทำเป็นเอกสารและปฏิบัติได้จริง พร้อมกฎว่าใช้ได้เฉพาะในผลิตภัณฑ์ที่มีสารก่อภูมิแพ้ชนิดเดียวกันโดยการออกแบบ หรือผ่านกระบวนการที่พิสูจน์แล้วว่ากำจัดหรือทำลายสารนั้นได้ |
| การควบคุมเมื่อแกะผลิตภัณฑ์ออกจากบรรจุภัณฑ์ | ฝ่ายผลิต / QA | สำหรับโรงงานผลิตอาหาร วิธีแยกวัสดุบรรจุภัณฑ์ออกให้หมด และมาตรการไม่ให้สิ่งแปลกปลอมปนเข้าไปกับผลิตภัณฑ์ |
5. สรุปซีรีส์ทั้ง 13 ตอน
ซีรีส์นี้ไล่ตั้งแต่ภาพรวมของการเปลี่ยนแปลง ตารางย้ายข้อของทั้งสองภาคส่วน วิธีอ่านสองเล่มคู่กัน ไปจนถึงรายละเอียดของทุกหมวดตั้งแต่หมวด 4 ถึงหมวด 17
| ตอน | เนื้อหา |
|---|---|
| ตอนที่ 1 | ภาพรวมของการเปลี่ยนแปลง |
| ตอนที่ 2 | แผนที่ย้ายข้อของโรงงานผลิตอาหาร |
| ตอนที่ 3 | แผนที่ย้ายข้อของโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์ |
| ตอนที่ 4 | วิธีอ่านสองเล่มคู่กัน |
| ตอนที่ 5 | หมวด 4–5 การก่อสร้างและผังพื้นที่ทำงาน |
| ตอนที่ 6 | หมวด 6 สาธารณูปโภค |
| ตอนที่ 7 | หมวด 7 การควบคุมสัตว์พาหะ |
| ตอนที่ 8 | หมวด 8–9 ของเสีย FLW และเครื่องมือ |
| ตอนที่ 9 | หมวด 10–11 วัสดุที่จัดซื้อ การจัดเก็บและการขนส่ง |
| ตอนที่ 10 | หมวด 12 มาตรการป้องกันการปนเปื้อน |
| ตอนที่ 11 | หมวด 13 การทำความสะอาดและการฆ่าเชื้อ |
| ตอนที่ 12 | หมวด 14 สุขลักษณะบุคลากรและสิ่งอำนวยความสะดวก |
| ตอนที่ 13 | หมวด 15–17 ข้อมูลผลิตภัณฑ์ การป้องกัน และการนำกลับไปแก้ไข |
ห้าเรื่องที่ควรจำจากทั้งซีรีส์
- ต้องมีสองเล่มเสมอ เพราะเล่มรายภาคส่วนอ้างเล่มส่วนกลางเป็นเอกสารอ้างอิงเชิงบรรทัดฐาน และเก้าในสิบสี่หมวดอ้างเล่มส่วนกลางล้วน
- งานที่กินเวลาที่สุดคือการแปลงเลขข้อ ไม่ใช่การเปลี่ยนสิ่งที่ทำหน้างาน โดยเฉพาะโรงงานบรรจุภัณฑ์ที่เลขข้อเปลี่ยนระดับทั้งชุด
- ชุดใหม่เขียนแบบผลลัพธ์มากขึ้น รายละเอียดที่หายไปไม่ได้แปลว่าเลิกทำ แต่แปลว่าโรงงานต้องอธิบายเองได้ว่าใช้วิธีใดและเพราะอะไร
- สี่เรื่องที่เพิ่มขึ้นจริงและต้องทำเพิ่ม คือการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่ในหมวด 8 การป้องกันการทุจริตด้านอาหารในหมวด 16 หัวข้อการปนเปื้อนทางเคมีของสายอาหารในหมวด 12 และข้อกำหนดเรื่องผู้มาเยือนในหมวด 14
- สิ่งที่หายไปแล้วต้องระวังที่สุด คือการเรียกคืนและการถอนคืน ซึ่งไม่มีหมวดรองรับในชุด PRP อีกต่อไป ต้องตรวจว่ายังอยู่ในระบบตาม ISO 22000
ขั้นต่อไปที่แนะนำ — ถ้ายังไม่ได้เริ่ม ให้เริ่มจากทำทะเบียนเอกสารที่อ้างเลขข้อฉบับเดิมให้ครบก่อน แล้วใช้ตารางย้ายข้อใน ตอนที่ 2 หรือ ตอนที่ 3 แปลงการอ้างอิงทีเดียวให้จบ จากนั้นจึงไล่เติมสี่เรื่องที่เพิ่มขึ้นตามลำดับความเสี่ยงของโรงงานตนเอง
ขั้นที่โรงงานมักข้ามคือการกำหนดวิธีประเมินก่อนลงมือประเมิน ทำให้ตอบผู้ตรวจเรื่องเกณฑ์ไม่ได้ เรารับตั้งแต่วางวิธีประเมินที่อธิบายได้ จัดทำแผนทั้งสองฉบับพร้อมขั้นตอนการทวนสอบ ไปจนถึงอบรมทีมงานและวางรอบการทบทวน
- อบรม ISO 22002-100:2025ข้อกำหนดส่วนกลางที่ทุกภาคส่วนต้องใช้
- อบรม ISO 22002-1:2025โปรแกรมพื้นฐานสำหรับโรงงานผลิตอาหาร
- อบรม ISO 22002-4:2025โปรแกรมพื้นฐานสำหรับโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์อาหาร
- ที่ปรึกษาวางระบบ ISO 22000ให้โปรแกรมพื้นฐานกับการวิเคราะห์อันตรายทำงานร่วมกัน
บทความนี้สรุปสาระและการเปลี่ยนแปลงด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่สำเนา คำแปล หรือเอกสารอย่างเป็นทางการของ ISO และไม่ใช่การรับประกันผลการตรวจ รายการหลักฐานที่แนะนำเป็นแนวทางจากประสบการณ์วางระบบ ไม่ใช่รายการที่มาตรฐานกำหนดไว้ องค์กรควรกำหนดหลักฐานให้เหมาะกับกระบวนการของตนเองและอ่านถ้อยคำของข้อกำหนดจากเล่มจริง กำหนดเวลาการบังคับใช้ของโครงการรับรองให้ยืนยันกับผู้ให้การรับรองของท่าน
บทความนี้เขียนขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เขียนเอง เพื่ออธิบายแนวคิดและโครงสร้างของข้อกำหนด ไม่ใช่คำแปลหรือสำเนาของมาตรฐาน การนำไปใช้จริงต้องอ้างอิงมาตรฐานฉบับจริงและกฎหมายที่บังคับใช้เป็นหลัก
