เรียบเรียงโดย SP Solution Center ด้วยถ้อยคำของเราเอง จากการเทียบสาระของข้อกำหนดระหว่างฉบับเดิมกับชุดปี 2025 — ไม่ใช่เอกสารของ ISO ไม่ใช่สำเนาหรือคำแปลของมาตรฐาน ถ้อยคำของข้อกำหนดให้อ่านจากเล่มจริงที่องค์กรถืออยู่
หมวด 10 เป็นหมวดเดียวในชุดปี 2025 ที่เล่มรายภาคส่วนทั้งสองเล่มมีข้อกำหนดเพิ่ม
และเป็นจุดที่เห็นความต่างระหว่างสายอาหารกับสายบรรจุภัณฑ์ชัดที่สุดหมวดหนึ่ง
ส่วนหมวด 11 เป็นหมวดที่รวบเรื่องกระจัดกระจายจากหลายที่ในฉบับเดิมมาไว้ด้วยกัน
1. สองหมวดนี้เกี่ยวกับใครในโรงงาน
หมวด 10 เป็นงานร่วมของฝ่ายจัดซื้อกับ QA โดยจัดซื้อเป็นผู้ดำเนินการ ส่วน QA เป็นผู้กำหนดเกณฑ์และตัดสินว่าผู้ส่งมอบผ่านหรือไม่ จุดที่ข้อกำหนดเน้นคือกระบวนการต้องมีเหตุผลรองรับจากการประเมินอันตราย ไม่ใช่จากราคาหรือความคุ้นเคย
หมวด 11 เป็นงานของฝ่ายคลังสินค้าและจัดส่ง ซึ่งเป็นหน่วยงานที่มักไม่ได้อยู่ในวงประชุมระบบคุณภาพ แต่ชุดปี 2025 เพิ่มหัวข้อการจ่ายออกเข้ามาโดยตรง จึงต้องดึงเข้ามาร่วมตั้งแต่ต้น
2. หมวด 10 เปลี่ยนอะไร
| เรื่อง | ฉบับเดิม | ชุดปี 2025 |
|---|---|---|
| ข้อกำหนดทั่วไป | ให้ควบคุมการจัดซื้อวัสดุที่กระทบความปลอดภัยอาหาร ให้ผู้ส่งมอบมีความสามารถตามข้อกำหนดที่ระบุ และทวนสอบความสอดคล้องของวัสดุขาเข้า | สาระเหมือนเดิมแทบทุกคำ เป็นหัวข้อที่เปลี่ยนน้อยที่สุดของสองหมวดนี้ |
| กระบวนการคัดเลือกผู้ส่งมอบ | ระบุสามข้อที่กระบวนการต้องมี คือประเมินความสามารถของผู้ส่งมอบ อธิบายวิธีประเมิน และเฝ้าระวังผลการดำเนินงานเพื่อคงสถานะการอนุมัติ | เหลือสองข้อคือประเมินความสามารถ และอธิบายวิธีประเมิน ส่วนการเฝ้าระวังผลการดำเนินงานถูกย้ายไปอยู่ในตัวอย่างและหมายเหตุ ซึ่งเป็นการลดระดับในเชิงถ้อยคำ แต่โครงการรับรองส่วนใหญ่ยังคาดหวังให้ทำ |
| เอกสารประกอบวัสดุขาเข้า | ระบุให้ตรวจ ทดสอบ หรือมีใบรับรองผลการวิเคราะห์ประกอบ ก่อนรับหรือใช้งาน | เพิ่มใบรับรองความสอดคล้อง (DoC) เป็นทางเลือกควบคู่กับใบรับรองผลการวิเคราะห์ ซึ่งเป็นเอกสารที่ใช้กันมากในสายวัสดุบรรจุภัณฑ์ และนิยามไว้ในหมวดคำนิยามของเล่มส่วนกลาง |
| บันทึกอุณหภูมิระหว่างขนส่ง | พูดถึงการมีบันทึกอุณหภูมิรวมอยู่ในตัวอย่างของสิ่งที่ต้องตรวจตอนรับของ | แยกออกมาเป็นประโยคของตนเองว่าต้องเก็บการมีอยู่ของบันทึกอุณหภูมิไว้เป็นข้อมูลที่จัดทำเป็นเอกสาร |
| วัสดุที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด | อยู่ในหมวดนี้ ระบุให้จัดการด้วยขั้นตอนที่จัดทำเป็นเอกสารเพื่อป้องกันการใช้งานโดยไม่ตั้งใจ | ย้ายไปอยู่ในหมวด 11 การจัดเก็บ ในเล่มส่วนกลาง ส่วนเล่มโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์ยังคงข้อความนี้ไว้ในหมวด 10 ของตนด้วย |
| จุดรับวัสดุปริมาณมาก | อยู่ในหมวดนี้ ระบุให้บ่งชี้ ปิดฝา และล็อกจุดเข้าของสายรับวัสดุปริมาณมาก และให้ปล่อยเข้าระบบหลังอนุมัติและทวนสอบวัสดุแล้วเท่านั้น | ย้ายไปอยู่ในเล่มรายภาคส่วน เป็นข้อกำหนดเพิ่มเติมของทั้งเล่มโรงงานผลิตอาหาร และเล่มโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์ จึงไม่อยู่ในเล่มส่วนกลาง |
3. หมวด 10 คือหมวดที่ทั้งสองเล่มรายภาคส่วนเพิ่มข้อกำหนด
| ISO 22002-1 โรงงานผลิตอาหาร | ISO 22002-4 โรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์ |
|---|---|
| เพิ่มเรื่องเดียว คือจุดเข้าของสายรับวัสดุปริมาณมากต้องบ่งชี้ ปิดฝา และล็อก และปล่อยเข้าระบบได้หลังอนุมัติและทวนสอบวัสดุแล้วเท่านั้น | เพิ่มสี่เรื่อง ได้แก่ การทวนสอบซีลชนิดแสดงร่องรอยการเปิด · การทวนสอบวัตถุดิบที่มาจากแหล่งรีไซเคิล วัสดุนาโน และวัสดุจากพืช · ขั้นตอนจัดการวัตถุดิบที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด · จุดเข้าของสายรับวัตถุดิบปริมาณมาก |
ข้อกำหนดที่โรงงานบรรจุภัณฑ์ต้องอ่านให้ดีที่สุดในหมวดนี้ — เมื่อวัตถุดิบมาจากแหล่งรีไซเคิล เป็นวัสดุนาโน หรือเป็นวัสดุจากพืช ต้องมีมาตรการที่เหมาะสมเพื่อทวนสอบว่าข้อกำหนดด้านความปลอดภัยอาหารและการสอบกลับถูกทำให้บรรลุแล้วก่อนรับเข้า เป็นข้อกำหนดที่ตอบกระแสวัสดุยั่งยืนโดยตรง และเป็นเรื่องที่ฉบับปี 2013 ไม่มี โรงงานที่กำลังเปลี่ยนไปใช้เม็ดพลาสติกรีไซเคิลหรือวัสดุชีวภาพ ควรเตรียมหลักฐานส่วนนี้ก่อนหมวดอื่น
4. หมวด 11 เปลี่ยนอะไร
| เรื่อง | ฉบับเดิม | ชุดปี 2025 |
|---|---|---|
| ชื่อและขอบเขตของหมวด | ชื่อว่าการจัดเก็บในคลังสินค้า มีสามหัวข้อย่อยคือทั่วไป ข้อกำหนดคลังสินค้า และยานพาหนะกับภาชนะขนส่ง | ขยายเป็นการจัดเก็บ รวมถึงคลังสินค้า และการขนส่ง และเพิ่มหัวข้อการจ่ายออกเข้ามาเป็นหัวข้อของตนเอง |
| การวางวัสดุไม่ติดพื้น | อยู่ในหมวดผังพื้นที่ทำงาน ระบุให้เก็บวัสดุและผลิตภัณฑ์ไม่ติดพื้นและเว้นระยะจากผนัง เพื่อให้ตรวจสอบและควบคุมสัตว์พาหะได้ | ย้ายมาไว้ในหมวดนี้ และเพิ่มข้อกำหนดใหม่ว่าข้อยกเว้นใด ๆ ต้องจัดทำเป็นเอกสาร โดยยกตัวอย่างวัสดุปริมาณมากหรือผลผลิตทางการเกษตรไว้ในตัวบท |
| การวางซ้อน | เขียนเป็นข้อแนะนำว่าควรพิจารณามาตรการที่จำเป็นเพื่อปกป้องชั้นล่าง | ยกระดับเป็นข้อกำหนดว่าการวางซ้อนต้องทำในลักษณะที่ไม่มีความเสี่ยงปนเปื้อน และไม่เกิดความเสียหายจากแรงกดต่อชั้นล่าง |
| การหมุนเวียนสต็อก | ระบุว่าต้องปฏิบัติตามระบบหมุนเวียนสต็อกที่กำหนดไว้ | ระบุว่าต้องนำไปปฏิบัติเมื่อเหมาะสม โดยยกตัวอย่างเข้าก่อนออกก่อน และหมดอายุก่อนออกก่อน ซึ่งเปิดช่องให้อธิบายกรณีที่ใช้ระบบอื่น |
| การแยกวัสดุที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด | ระบุให้มีพื้นที่แยกหรือวิธีอื่นในการแยกวัสดุที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด | เพิ่มตัวอย่างว่าวิธีอื่นรวมถึงการใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์ และเพิ่มว่าการแยกต้องทำในลักษณะที่ป้องกันการใช้งานโดยไม่ตั้งใจ |
| รถยกที่ใช้เชื้อเพลิง | ระบุห้ามใช้รถยกที่ใช้น้ำมันเบนซินหรือดีเซลในพื้นที่จัดเก็บส่วนผสมหรือผลิตภัณฑ์อาหาร | ข้อห้ามนี้ไม่ปรากฏในชุดปี 2025 แต่หลักการเรื่องการป้องกันการปนเปื้อนจากไอเสียยังอยู่ในข้อกำหนดเรื่องการปกป้องจากควันและกลิ่น |
| การจ่ายออก | ไม่มีหัวข้อนี้ | เป็นหัวข้อใหม่ ระบุให้ตรวจหน่วยขนส่งก่อนจ่ายออกว่าสะอาด อยู่ในสภาพดี เหมาะกับวัตถุประสงค์ และปราศจากกลิ่น สัตว์พาหะ หรือสภาพอื่นที่กระทบผลิตภัณฑ์ พร้อมให้ออกแบบวิธีการบรรทุกเพื่อรักษาความสมบูรณ์ของผลิตภัณฑ์ |
| ภาชนะขนส่งปริมาณมาก | ระบุว่าภาชนะขนส่งปริมาณมากต้องใช้เฉพาะกับอาหารเท่านั้น และเมื่อองค์กรกำหนดให้ใช้เฉพาะกับวัสดุที่ระบุไว้ | เปลี่ยนวิธีควบคุม จากการกำหนดให้ใช้เฉพาะกับอาหาร เป็นการเก็บข้อมูลประวัติการบรรทุกของยานพาหนะและการทำความสะอาดที่ดำเนินการ ในกรณีที่มีอันตรายด้านความปลอดภัยอาหาร |
| การทำความสะอาดระหว่างเที่ยว | ระบุให้ทำความสะอาดระหว่างเที่ยวเมื่อใช้ยานพาหนะเดียวกันกับสินค้าอาหารและไม่ใช่อาหาร | ขยายเป็นเมื่อใช้กับผลิตภัณฑ์ต่างชนิดกัน ต้องตรวจและทำความสะอาดเมื่อจำเป็นระหว่างเที่ยว และต้องเก็บข้อมูลการตรวจและการทำความสะอาดไว้เป็นเอกสาร |
การเปลี่ยนแปลงที่กระทบงานประจำวันมากที่สุด — คือเรื่องภาชนะขนส่งปริมาณมาก ฉบับเดิมใช้วิธีตรงไปตรงมาคือกำหนดให้ใช้เฉพาะกับอาหารเท่านั้น ชุดปี 2025 เปลี่ยนเป็นให้เก็บข้อมูลประวัติการบรรทุกและการทำความสะอาดที่ดำเนินการ เมื่อมีอันตรายด้านความปลอดภัยอาหาร ซึ่งยืดหยุ่นกว่าแต่ต้องมีเอกสารมากกว่า โรงงานที่ใช้ผู้ให้บริการขนส่งภายนอกควรเพิ่มเงื่อนไขนี้เข้าไปในสัญญาตั้งแต่ตอนนี้ เพราะประวัติการบรรทุกเป็นข้อมูลที่ต้องขอจากผู้ให้บริการ ไม่ใช่สิ่งที่โรงงานสร้างเองได้ภายหลัง
5. หลักฐานที่โรงงานควรเตรียม
| หลักฐาน | ผู้รับผิดชอบ | สิ่งที่ผู้ตรวจมักขอดู |
|---|---|---|
| ขั้นตอนคัดเลือกและอนุมัติผู้ส่งมอบ | ฝ่ายจัดซื้อ / QA | เกณฑ์การประเมิน วิธีประเมินที่ใช้จริง และเหตุผลที่อิงผลการประเมินอันตรายว่าทำไมใช้วิธีนั้นกับผู้ส่งมอบรายนั้น |
| ทะเบียนผู้ส่งมอบที่อนุมัติแล้ว | ฝ่ายจัดซื้อ | สถานะปัจจุบัน วันที่ประเมินล่าสุด และหลักฐานการเฝ้าระวังผลการดำเนินงานที่ทำให้คงสถานะไว้ |
| ข้อกำหนดเฉพาะของวัสดุแต่ละรายการ | QA | ข้อกำหนดที่ตกลงกับผู้ส่งมอบ และการเชื่อมโยงกับสิ่งที่ตรวจรับจริงตอนของเข้า |
| วิธีทวนสอบวัสดุขาเข้าที่จัดทำเป็นเอกสาร | QA | ตรวจอะไร ทดสอบอะไร หรือใช้เอกสารใดแทน เช่น ใบรับรองผลการวิเคราะห์หรือใบรับรองความสอดคล้อง พร้อมความถี่และเหตุผล |
| บันทึกการตรวจรถขนส่งขาเข้า | ฝ่ายคลัง | สภาพซีล ร่องรอยสัตว์พาหะ ความสะอาด และการมีอยู่ของบันทึกอุณหภูมิสำหรับสินค้าที่ต้องควบคุม |
| เอกสารข้อยกเว้นการวางไม่ติดพื้น | ฝ่ายคลัง / QA | วัสดุใดที่วางติดพื้นได้ เหตุผล และมาตรการทดแทนที่ใช้ป้องกันการปนเปื้อนและควบคุมสัตว์พาหะ |
| เกณฑ์การวางซ้อน | ฝ่ายคลัง | จำนวนชั้นสูงสุดของแต่ละสินค้า และเหตุผลว่าทำไมชั้นล่างไม่เสียหายจากแรงกด |
| บันทึกการควบคุมสภาวะจัดเก็บ | ฝ่ายคลัง | อุณหภูมิ ความชื้น และสภาวะอื่นตามที่ข้อกำหนดของวัสดุหรือผลิตภัณฑ์กำหนด พร้อมการดำเนินการเมื่อออกนอกช่วง |
| ระบบแยกของที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด | ฝ่ายคลัง / QA | พื้นที่แยกหรือการล็อกสถานะในระบบอิเล็กทรอนิกส์ และหลักฐานว่าของนั้นถูกป้องกันจากการใช้งานโดยไม่ตั้งใจ |
| บันทึกการตรวจก่อนจ่ายออก | ฝ่ายคลัง | ความสะอาดและสภาพของหน่วยขนส่ง กลิ่น ร่องรอยสัตว์พาหะ และความเหมาะสมกับสินค้าที่จะบรรทุก |
| ประวัติการบรรทุกของภาชนะขนส่งปริมาณมาก | ฝ่ายคลัง / ผู้ให้บริการขนส่ง | สินค้าที่บรรทุกก่อนหน้า การทำความสะอาดที่ทำระหว่างเที่ยว และเกณฑ์ที่ใช้ตัดสินว่าสะอาดพอ |
| บันทึกการตรวจและทำความสะอาดยานพาหนะ | ฝ่ายคลัง | การตรวจระหว่างเที่ยวเมื่อใช้กับผลิตภัณฑ์ต่างชนิด และหลักฐานว่าเงื่อนไขการขนส่งถูกรักษาไว้ตลอดทาง |
สี่รายการแรกเป็นของหมวด 10 ที่เหลือเป็นของหมวด 11 รายการที่โรงงานมักไม่มีคือเอกสารข้อยกเว้นการวางไม่ติดพื้น และประวัติการบรรทุกของภาชนะขนส่งปริมาณมาก ซึ่งทั้งสองอย่างเป็นผลจากการที่ชุดปี 2025 เปลี่ยนจากการห้ามตรง ๆ มาเป็นการให้อธิบายและบันทึกแทน
สองหมวดนี้เป็นงานของจัดซื้อและคลังสินค้า ซึ่งมักไม่ได้อยู่ในวงประชุมระบบคุณภาพ เรารับตั้งแต่ทบทวนกระบวนการคัดเลือกผู้ส่งมอบให้มีเหตุผลรองรับ ออกแบบแบบฟอร์มตรวจรับและตรวจก่อนจ่ายออก ไปจนถึงวางเงื่อนไขประวัติการบรรทุกกับผู้ให้บริการขนส่ง
- อบรม ISO 22002-100:2025ข้อกำหนดส่วนกลางที่ทุกภาคส่วนต้องใช้
- อบรม ISO 22002-1:2025โปรแกรมพื้นฐานสำหรับโรงงานผลิตอาหาร
- อบรม ISO 22002-4:2025โปรแกรมพื้นฐานสำหรับโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์อาหาร
- ที่ปรึกษาวางระบบ ISO 22000ให้โปรแกรมพื้นฐานกับการวิเคราะห์อันตรายทำงานร่วมกัน
บทความนี้สรุปสาระและการเปลี่ยนแปลงด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่สำเนา คำแปล หรือเอกสารอย่างเป็นทางการของ ISO และไม่ใช่การรับประกันผลการตรวจ รายการหลักฐานที่แนะนำเป็นแนวทางจากประสบการณ์วางระบบ ไม่ใช่รายการที่มาตรฐานกำหนดไว้ องค์กรควรกำหนดหลักฐานให้เหมาะกับกระบวนการของตนเองและอ่านถ้อยคำของข้อกำหนดจากเล่มจริง กำหนดเวลาการบังคับใช้ของโครงการรับรองให้ยืนยันกับผู้ให้การรับรองของท่าน
บทความนี้เขียนขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เขียนเอง เพื่ออธิบายแนวคิดและโครงสร้างของข้อกำหนด ไม่ใช่คำแปลหรือสำเนาของมาตรฐาน การนำไปใช้จริงต้องอ้างอิงมาตรฐานฉบับจริงและกฎหมายที่บังคับใช้เป็นหลัก