เรียบเรียงโดย SP Solution Center ด้วยถ้อยคำของเราเอง จากการเทียบสาระของข้อกำหนดระหว่างฉบับเดิมกับชุดปี 2025 — ไม่ใช่เอกสารของ ISO ไม่ใช่สำเนาหรือคำแปลของมาตรฐาน ถ้อยคำของข้อกำหนดให้อ่านจากเล่มจริงที่องค์กรถืออยู่
สองหมวดนี้อยู่คนละเรื่องกัน แต่มีสิ่งที่เหมือนกันอย่างหนึ่ง
คือทั้งคู่มีเรื่องใหม่ที่ฉบับเดิมไม่เคยมี และมีรายละเอียดเดิมที่ถูกตัดออก
หมวด 8 เพิ่มการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่เข้ามาทั้งหัวข้อ ส่วนหมวด 9 เพิ่มการตรวจสภาพเครื่องมือ
พร้อมกับตัดรายการออกแบบถูกสุขลักษณะที่เคยไล่ไว้ชัดออกไป
1. สองหมวดนี้เกี่ยวกับใครในโรงงาน
หมวด 8 เป็นงานของฝ่ายผลิตและ QA ร่วมกัน เพราะของเสียเกิดที่หน้างาน แต่การจัดประเภทและการตัดสินว่าอะไรนำกลับมาใช้ได้เป็นเรื่องที่ต้องอิงความเสี่ยง
หมวด 9 เป็นงานของวิศวกรรมเป็นหลัก แต่ชุดปี 2025 ดึง QA เข้ามาชัดขึ้น ผ่านข้อกำหนดเรื่องความสามารถของเครื่องมือในการควบคุมอันตรายที่บ่งชี้ไว้ ซึ่งเชื่อมกลับไปที่ผลการวิเคราะห์อันตรายโดยตรง
2. หมวด 8 เปลี่ยนอะไร
| เรื่อง | ฉบับเดิม | ชุดปี 2025 |
|---|---|---|
| ชื่อและขอบเขตของหมวด | ชื่อว่าการกำจัดของเสีย ครอบคลุมการบ่งชี้ รวบรวม เคลื่อนย้าย และกำจัด | ขยายเป็นของเสีย การจัดการการสูญเสียอาหารและของเสียจากอาหาร และการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่ ซึ่งเพิ่มสองเรื่องใหญ่ที่ฉบับเดิมไม่มี |
| พื้นที่จัดเก็บของเสีย | ระบุให้มีการแยก จัดเก็บ และเคลื่อนย้ายของเสีย ห้ามสะสมในพื้นที่จัดการหรือจัดเก็บอาหาร และกำหนดความถี่การนำออกอย่างน้อยวันละครั้ง | ระบุให้มีพื้นที่จัดเก็บที่แยกและกำหนดไว้เฉพาะสำหรับของเสีย และเมื่อเหมาะสมสำหรับการสูญเสียอาหารและของเสียจากอาหารด้วย พื้นที่ต้องสะอาดเป็นระเบียบ ส่วนความถี่การนำออกขั้นต่ำวันละครั้งไม่ได้ระบุเป็นตัวเลขอีกต่อไป แต่ต้องมีระบบที่รองรับปริมาณของเสียที่เกิดขึ้นได้จริง |
| การนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่ | ไม่มีหัวข้อนี้ | เป็นหัวข้อใหม่ทั้งหัวข้อ กำหนดให้บ่งชี้และจัดเก็บวัสดุที่จะนำกลับมาใช้แยกจากผลิตภัณฑ์ วัสดุอื่น และของเสีย ตรวจสอบและทำความสะอาดก่อนนำกลับมาใช้ ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ที่ระบุไว้อย่างเหมาะสม และคงการสอบกลับไว้ในระดับที่เหมาะสม |
| วัสดุที่ทำความสะอาดหรือซ่อมไม่ได้ | ไม่มีข้อกำหนดนี้ | ระบุชัดว่าหากทำความสะอาดหรือซ่อมวัสดุที่นำกลับมาใช้ให้ได้ตามมาตรฐานที่จัดทำเป็นเอกสารไม่ได้ ต้องจัดประเภทวัสดุนั้นเป็นของเสีย โดยยกตัวอย่างพาเลตไม้ไว้ในตัวบท |
| ภาชนะบรรจุของเสีย | ระบุให้บ่งชี้ชัดเจน อยู่ในพื้นที่ที่กำหนด ทำจากวัสดุที่ไม่ซึมผ่านและทำความสะอาดได้ ปิดเมื่อไม่ได้ใช้งาน และล็อกเมื่อของเสียอาจเป็นความเสี่ยง | เพิ่มเรื่องจำนวนและความจุที่เพียงพอ การเทออกตามความถี่ที่เหมาะสม การรักษาความสะอาด และการออกแบบเพื่อป้องกันสัตว์พาหะเข้ามาอาศัย ส่วนเรื่องการล็อกเปลี่ยนเป็นการรักษาความปลอดภัยและปิดฝาเมื่อมีความเสี่ยงปนเปื้อน |
| การเก็บบันทึก | กำหนดให้เก็บบันทึกการทำลายเฉพาะกรณีวัสดุที่มีตราสินค้าหรือบรรจุภัณฑ์ที่พิมพ์แล้ว | ขยายเป็นให้เก็บข้อมูลที่จัดทำเป็นเอกสารของการบ่งชี้ และการกำจัดหรือทำลายของเสียและของเสียจากอาหาร ส่วนข้อกำหนดเรื่องการทำลายตราสินค้าโดยผู้รับกำจัดที่ได้รับการอนุมัติยังคงอยู่ |
| ท่อระบายน้ำ | อยู่ในหมวดการกำจัดของเสียเป็นหัวข้อของตนเอง ระบุว่าท่อต้องไม่พาดผ่านสายการผลิต และทิศทางการไหลต้องไม่ไหลจากพื้นที่ปนเปื้อนไปพื้นที่สะอาด | ย้ายไปอยู่ในหมวด 4 การก่อสร้างและผังอาคาร โดยคงเรื่องการออกแบบ ตำแหน่ง การบำรุงรักษา และความสามารถรองรับปริมาณน้ำไว้ ส่วนสองบรรทัดเรื่องการพาดผ่านสายการผลิตและทิศทางการไหลไม่ปรากฏเป็นบรรทัดของตนเอง |
หัวข้อการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่คือของใหม่ทั้งหัวข้อ — โรงงานเกือบทุกแห่งนำวัสดุกลับมาใช้อยู่แล้ว ทั้งพาเลต ลังพลาสติก ถังบรรจุ และกล่องหมุนเวียน แต่ส่วนใหญ่ไม่เคยมีเอกสารที่ระบุว่าวัสดุใดนำกลับมาใช้ได้ ใช้เพื่ออะไร ตรวจและทำความสะอาดอย่างไรก่อนใช้ และเมื่อใดจึงถือว่าใช้ไม่ได้แล้ว ชุดปี 2025 เขียนเรื่องนี้ไว้ชัดถึงขั้นยกตัวอย่างพาเลตไม้ในตัวบท และกำหนดให้คงการสอบกลับไว้ในระดับที่เหมาะสมด้วย
สิ่งที่ต้องมีก่อนบอกว่าหัวข้อนี้ครบ
- รายการวัสดุที่อนุญาตให้นำกลับมาใช้ พร้อมวัตถุประสงค์ที่ระบุไว้ของแต่ละชนิด
- พื้นที่จัดเก็บที่บ่งชี้ไว้และแยกจากผลิตภัณฑ์ วัสดุอื่น และของเสีย
- มาตรฐานที่จัดทำเป็นเอกสาร ว่าสะอาดหรือซ่อมได้ในระดับใดจึงนำกลับมาใช้ได้
- บันทึกการตรวจและทำความสะอาดก่อนนำกลับมาใช้
- บันทึกการคัดออกเป็นของเสีย เมื่อวัสดุไม่ผ่านมาตรฐานนั้น
- วิธีสอบกลับ ในระดับที่โรงงานกำหนดและอธิบายเหตุผลได้
3. หมวด 9 เปลี่ยนอะไร
| เรื่อง | ฉบับเดิม | ชุดปี 2025 |
|---|---|---|
| ชื่อและขอบเขตของหมวด | ชื่อว่าความเหมาะสม การทำความสะอาด และการบำรุงรักษาเครื่องมือ รวมสามเรื่องไว้ในหมวดเดียว | แยกการทำความสะอาดออกไปเป็นหมวด 13 เหลือหมวด 9 เป็นความเหมาะสมและการบำรุงรักษา |
| ขอบเขตของสิ่งที่ควบคุม | เขียนโดยเน้นที่เครื่องมือที่สัมผัสอาหาร | ขยายเป็นเครื่องมือและอุปกรณ์เครื่องใช้โดยรวม ที่ต้องออกแบบถูกสุขลักษณะ ก่อสร้างและติดตั้งให้ทำความสะอาด ฆ่าเชื้อเมื่อจำเป็น และบำรุงรักษาได้ และทำจากวัสดุที่ไม่ก่อความเสี่ยงปนเปื้อนตามการใช้งานที่ตั้งใจและสภาวะการทำงานปกติ |
| รายละเอียดการออกแบบถูกสุขลักษณะ | ไล่รายการไว้ชัด ทั้งผิวเรียบเข้าถึงได้และระบายน้ำเองในพื้นที่เปียก โครงที่ไม่มีรูหรือน็อตทะลุ ท่อและท่อลมที่ทำความสะอาดได้ ระบายได้ และไม่มีปลายตัน และการออกแบบให้มือผู้ปฏิบัติงานสัมผัสผลิตภัณฑ์น้อยที่สุด | ไม่ปรากฏเป็นรายการย่อยในตัวบท เหลือเป็นหลักการว่าต้องออกแบบถูกสุขลักษณะ และทำความสะอาด ฆ่าเชื้อ และบำรุงรักษาได้ |
| การติดตั้งและการใช้งานเครื่องมือ | ไม่มีข้อกำหนดนี้เป็นการเฉพาะ | เป็นข้อกำหนดใหม่ ให้ติดตั้งและใช้เครื่องมือตามเงื่อนไขการใช้งานของผู้ผลิต หรือหากไม่มีให้ใช้แนวปฏิบัติทางเทคนิคและสุขลักษณะที่เหมาะสม ใช้งานโดยรักษาระดับสุขลักษณะและป้องกันการปนเปื้อนข้าม พร้อมยกตัวอย่างการปนเปื้อนจากเครื่องมือไว้ว่ารวมการรั่วของน้ำมันและการปล่อยก๊าซ |
| การตรวจสภาพเครื่องมือ | ไม่มีข้อกำหนดนี้เป็นการเฉพาะ | เพิ่มข้อกำหนดให้ตรวจเครื่องมือตามความถี่ที่เหมาะสม และดำเนินการที่เหมาะสมเมื่อเกิดความขัดข้อง |
| ความสามารถของเครื่องมือ | เขียนเจาะจงที่เครื่องมือสำหรับกระบวนการทางความร้อน ว่าต้องทำอุณหภูมิและเวลาคงค้างได้ตามข้อกำหนดผลิตภัณฑ์ และเฝ้าระวังกับควบคุมอุณหภูมิได้ | ขยายเป็นหลักการทั่วไปว่าเมื่อจำเป็นต่อความปลอดภัยอาหาร เครื่องมือต้องออกแบบมาเพื่อควบคุมอันตรายที่บ่งชี้ไว้ และเมื่อทำได้ต้องเฝ้าระวังพารามิเตอร์ที่เลือก โดยยกตัวอย่างอุณหภูมิ การกรอง และความชื้น พร้อมต้องเปิดให้ทวนสอบค่าเหล่านั้นได้ |
| โปรแกรมบำรุงรักษา | กำหนดให้มีโปรแกรมบำรุงรักษาเชิงป้องกัน และให้ครอบคลุมอุปกรณ์ที่ใช้เฝ้าระวังหรือควบคุมอันตราย พร้อมยกตัวอย่างตะแกรง ไส้กรอง แม่เหล็ก เครื่องตรวจโลหะ และเครื่องเอกซเรย์ | กำหนดให้โปรแกรมระบุการบำรุงรักษาเครื่องมือทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยอาหาร และให้จัดทำเป็นเอกสารทั้งโปรแกรมเชิงป้องกันและเชิงแก้ไข ส่วนรายการอุปกรณ์ตัวอย่างไม่ปรากฏในตัวบทแล้ว |
| การส่งคืนเครื่องมือเข้าสู่การผลิต | ระบุให้มีการทำความสะอาด การฆ่าเชื้อตามที่กำหนดในขั้นตอนสุขาภิบาล และการตรวจก่อนใช้งาน | คงเรื่องเดิมไว้ และเพิ่มการกำจัดสิ่งที่อาจเป็นสารปนเปื้อนออกจากเครื่องจักร เครื่องมือ และสภาพแวดล้อมโดยรอบหลังงานบำรุงรักษา |
| บุคลากรงานบำรุงรักษา | ระบุให้ข้อกำหนดโปรแกรมพื้นฐานของพื้นที่นั้นใช้กับพื้นที่และงานบำรุงรักษาในพื้นที่ผลิต และให้บุคลากรงานบำรุงรักษาได้รับการฝึกอบรมเรื่องอันตรายของผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับงานของตน | สองบรรทัดนี้ไม่ปรากฏเป็นข้อกำหนดของตนเอง เหลือหลักการว่ากิจกรรมบำรุงรักษาต้องดำเนินการในลักษณะที่ไม่กระทบความปลอดภัยอาหาร ซึ่งครอบคลุมความหมายเดิมแต่ไม่ได้บอกวิธี |
ข้อกำหนดใหม่ที่ควรทำเป็นอันดับแรกของหมวด 9 — คือการตรวจสภาพเครื่องมือตามความถี่ที่เหมาะสมและดำเนินการเมื่อพบความขัดข้อง ฉบับเดิมไม่มีข้อกำหนดนี้เป็นการเฉพาะ โรงงานจำนวนมากจึงมีเพียงแผนบำรุงรักษาเชิงป้องกัน โดยไม่มีการตรวจสภาพระหว่างรอบ สิ่งที่ทำได้เร็วคือเพิ่มรายการตรวจสภาพเข้าไปในใบตรวจก่อนเดินเครื่องที่มีอยู่แล้ว โดยเน้นจุดที่ตัวบทยกตัวอย่างไว้ คือการรั่วของน้ำมันและการปล่อยก๊าซ
รายการที่หายไปไม่ได้แปลว่าเลิกทำ — เรื่องที่ฉบับเดิมไล่ไว้ชัด เช่น ผิวเรียบระบายน้ำเองในพื้นที่เปียก โครงที่ไม่มีรูหรือน็อตทะลุ ท่อที่ไม่มีปลายตัน และการฝึกอบรมบุคลากรงานบำรุงรักษาเรื่องอันตรายของผลิตภัณฑ์ ไม่ได้เขียนเป็นบรรทัดของตนเองในชุดปี 2025 แต่ยังเป็นวิธีที่ใช้พิสูจน์ได้ตรงที่สุดว่าเครื่องมือออกแบบถูกสุขลักษณะและงานบำรุงรักษาไม่กระทบความปลอดภัยอาหาร โรงงานที่มีเกณฑ์เหล่านี้อยู่แล้วควรคงไว้ แล้วเปลี่ยนการอ้างอิงจากเลขข้อเดิมเป็นเหตุผลจากผลการประเมินอันตราย
4. หลักฐานที่โรงงานควรเตรียม
| หลักฐาน | ผู้รับผิดชอบ | สิ่งที่ผู้ตรวจมักขอดู |
|---|---|---|
| โปรแกรมจัดการของเสีย | QA / ฝ่ายผลิต | ประเภทของเสียที่บ่งชี้ไว้ รวมของเสียจากอาหารและน้ำเสีย เส้นทางเคลื่อนย้าย และผู้รับผิดชอบแต่ละขั้น |
| ผังพื้นที่จัดเก็บของเสียและ FLW | วิศวกรรม / QA | ตำแหน่งพื้นที่ที่แยกไว้เฉพาะ ระยะห่างจากพื้นที่ผลิตและจัดเก็บ และมาตรการป้องกันการปนเปื้อน |
| การประเมินความสามารถของระบบนำของเสียออก | ฝ่ายผลิต | ปริมาณของเสียที่เกิดขึ้นจริงต่อรอบการผลิต เทียบกับความจุภาชนะและความถี่การนำออกที่ใช้อยู่ |
| ขั้นตอนการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่ | QA | วัสดุที่อนุญาตให้นำกลับมาใช้ วัตถุประสงค์ที่ระบุไว้ วิธีบ่งชี้และแยกจัดเก็บ และมาตรฐานที่ใช้ตัดสินว่าสะอาดหรือซ่อมได้ |
| เกณฑ์ตัดสินว่าวัสดุกลายเป็นของเสีย | QA | มาตรฐานที่จัดทำเป็นเอกสารสำหรับวัสดุแต่ละชนิด เช่น พาเลตไม้ และบันทึกการคัดออกจริง |
| การสอบกลับของวัสดุที่นำกลับมาใช้ | QA | ระดับการสอบกลับที่โรงงานกำหนด และหลักฐานว่าติดตามได้ว่าวัสดุชุดใดถูกใช้กับงานใด |
| บันทึกการกำจัดและการทำลาย | QA / ฝ่ายจัดซื้อ | การบ่งชี้ของเสีย เอกสารจากผู้รับกำจัดที่ได้รับอนุมัติ และหลักฐานการทำลายตราสินค้าและบรรจุภัณฑ์ที่พิมพ์แล้ว |
| ทะเบียนเครื่องมือและวัสดุที่ใช้ทำ | วิศวกรรม / QA | เอกสารรับรองวัสดุพื้นผิวสัมผัสผลิตภัณฑ์ และเหตุผลว่าเหมาะกับการใช้งานและสภาวะการทำงานปกติ |
| เงื่อนไขการใช้งานจากผู้ผลิตเครื่องมือ | วิศวกรรม | คู่มือหรือเงื่อนไขที่ผู้ผลิตกำหนด และกรณีที่ไม่มีคู่มือ ให้แสดงแนวปฏิบัติที่โรงงานใช้แทนพร้อมเหตุผล |
| แผนและบันทึกการตรวจสภาพเครื่องมือ | วิศวกรรม | ความถี่การตรวจ สิ่งที่ตรวจ เช่น จุดรั่วของน้ำมันหรือการปล่อยก๊าซ และการดำเนินการเมื่อพบความขัดข้อง |
| โปรแกรมบำรุงรักษาที่จัดทำเป็นเอกสาร | วิศวกรรม | ครอบคลุมทั้งเชิงป้องกันและเชิงแก้ไข ระบุเครื่องมือทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยอาหาร และการจัดลำดับความสำคัญของงานที่กระทบความปลอดภัย |
| ทะเบียนการซ่อมชั่วคราว | วิศวกรรม | รายการซ่อมชั่วคราวที่ยังค้าง คำขอเปลี่ยนเป็นการซ่อมถาวร และหลักฐานว่าการซ่อมชั่วคราวไม่กระทบความปลอดภัยอาหาร |
| ขั้นตอนส่งคืนเครื่องมือเข้าสู่การผลิต | วิศวกรรม / QA | การทำความสะอาดและฆ่าเชื้อ การตรวจก่อนใช้งาน และการกำจัดสิ่งตกค้างออกจากเครื่องจักรและพื้นที่โดยรอบ |
| เอกสารรับรองสารหล่อลื่นเกรดอาหาร | วิศวกรรม | รายการสารหล่อลื่นและของเหลวถ่ายเทความร้อนที่ใช้ในจุดที่อาจสัมผัสผลิตภัณฑ์ทั้งทางตรงและทางอ้อม |
เจ็ดรายการแรกเป็นของหมวด 8 ที่เหลือเป็นของหมวด 9 รายการที่โรงงานมักไม่มีเลยคือขั้นตอนการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่ เกณฑ์ตัดสินว่าวัสดุกลายเป็นของเสีย และแผนการตรวจสภาพเครื่องมือ ซึ่งทั้งสามรายการเป็นของใหม่ที่ชุดปี 2025 เพิ่มเข้ามา
5. เล่มรายภาคส่วนเพิ่มอะไรในสองหมวดนี้
ไม่มีเพิ่มทั้งสองเล่ม — ทั้ง ISO 22002-1:2025 และ ISO 22002-4:2025 ระบุให้ใช้ข้อกำหนดของ ISO 22002-100:2025 ในทุกหัวข้อย่อยของหมวด 8 และหมวด 9 สำหรับโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์ หัวข้อการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่มีความหมายมากเป็นพิเศษ เพราะเป็นอุตสาหกรรมที่หมุนเวียนวัสดุและใช้เศษวัสดุกลับเข้ากระบวนการเป็นปกติ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับหมวด 17 การนำกลับไปแก้ไขที่จะพูดถึงในตอนท้ายของซีรีส์
สองเรื่องนี้เป็นของใหม่ที่โรงงานส่วนใหญ่ทำอยู่แล้วแต่ไม่มีเอกสารรองรับ เรารับตั้งแต่เขียนขั้นตอนการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่พร้อมเกณฑ์คัดออก ออกแบบรายการตรวจสภาพเครื่องมือ ไปจนถึงทบทวนโปรแกรมบำรุงรักษาให้ตรงกับข้อกำหนดชุดใหม่
- อบรม ISO 22002-100:2025ข้อกำหนดส่วนกลางที่ทุกภาคส่วนต้องใช้
- อบรม ISO 22002-1:2025โปรแกรมพื้นฐานสำหรับโรงงานผลิตอาหาร
- อบรม ISO 22002-4:2025โปรแกรมพื้นฐานสำหรับโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์อาหาร
- ที่ปรึกษาวางระบบ ISO 22000ให้โปรแกรมพื้นฐานกับการวิเคราะห์อันตรายทำงานร่วมกัน
บทความนี้สรุปสาระและการเปลี่ยนแปลงด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่สำเนา คำแปล หรือเอกสารอย่างเป็นทางการของ ISO และไม่ใช่การรับประกันผลการตรวจ รายการหลักฐานที่แนะนำเป็นแนวทางจากประสบการณ์วางระบบ ไม่ใช่รายการที่มาตรฐานกำหนดไว้ องค์กรควรกำหนดหลักฐานให้เหมาะกับกระบวนการของตนเองและอ่านถ้อยคำของข้อกำหนดจากเล่มจริง กำหนดเวลาการบังคับใช้ของโครงการรับรองให้ยืนยันกับผู้ให้การรับรองของท่าน
บทความนี้เขียนขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เขียนเอง เพื่ออธิบายแนวคิดและโครงสร้างของข้อกำหนด ไม่ใช่คำแปลหรือสำเนาของมาตรฐาน การนำไปใช้จริงต้องอ้างอิงมาตรฐานฉบับจริงและกฎหมายที่บังคับใช้เป็นหลัก