ข้ามไปเนื้อหาหลัก
SP Solution CenterSP SOLUTION CENTERStandards · Consulting · Training
ซีรีส์ เปลี่ยนผ่าน ISO 22002 ฉบับปี 2025 · ตอนที่ 11

ล้างให้สะอาดกับพิสูจน์ว่าสะอาด
หมวด 13 การทำความสะอาดและการฆ่าเชื้อ ของชุด ISO 22002 ปี 2025

9 กันยายน 2026โดยทีมที่ปรึกษา SP Solution Center
ตอนที่ 11 · ซีรีส์ เปลี่ยนผ่าน ISO 22002 ฉบับปี 2025 · หมวด 13 การทำความสะอาดและการฆ่าเชื้อ

เรียบเรียงโดย SP Solution Center ด้วยถ้อยคำของเราเอง จากการเทียบสาระของข้อกำหนดระหว่างฉบับเดิมกับชุดปี 2025 — ไม่ใช่เอกสารของ ISO ไม่ใช่สำเนาหรือคำแปลของมาตรฐาน ถ้อยคำของข้อกำหนดให้อ่านจากเล่มจริงที่องค์กรถืออยู่

หมวดนี้เป็นตัวอย่างที่ดีที่สุดของสิ่งที่ชุดปี 2025 ทำกับทั้งเล่ม
คือรวบสิ่งที่สองภาคส่วนทำเหมือนกันไว้ที่เล่มกลาง แล้วเหลือเฉพาะของจริงไว้ในเล่มรายภาคส่วน
ฉบับเดิมของสองภาคส่วนเขียนเรื่องนี้ไว้คนละแบบและใช้คำต่างกัน ชุดใหม่ใช้ถ้อยคำชุดเดียวกันทั้งหมด เหลือเพียงสองเรื่องที่โรงงานผลิตอาหารต้องอ่านเพิ่ม

1. หมวดนี้เกี่ยวกับใครในโรงงาน

เจ้าของเรื่องตัวจริง

ฝ่ายผลิตหรือทีมสุขาภิบาลเป็นผู้ลงมือ ส่วน QA เป็นผู้กำหนดวิธี ยืนยันว่าวิธีนั้นได้ผล และตรวจว่าทำจริง

จุดที่ชุดปี 2025 เน้นชัดกว่าเดิมคือโปรแกรมต้องได้รับการยืนยันว่าสามารถให้ผลลัพธ์ตามที่ตั้งใจได้ ซึ่งเป็นงานของ QA ไม่ใช่งานของคนล้าง และเป็นคนละเรื่องกับการเฝ้าระวังรายวัน

ความต่างที่มักสับสน — การเฝ้าระวังคือการดูว่าวันนี้ทำตามวิธีที่กำหนดหรือไม่ ส่วนการยืนยันว่าวิธีนั้นให้ผลตามที่ตั้งใจได้ คือการพิสูจน์ครั้งแรกว่าวิธีนี้ล้างสะอาดได้จริง โรงงานจำนวนมากมีบันทึกการล้างครบทุกวัน แต่ไม่มีเอกสารที่พิสูจน์ว่าวิธีที่ใช้ให้ผลจริงตั้งแต่ต้น ซึ่งเป็นคนละหลักฐานกันและผู้ตรวจถามแยกกัน

2. เปลี่ยนอะไรจากฉบับเดิม

เรื่องฉบับเดิมชุดปี 2025
ชื่อหมวดฉบับโรงงานผลิตอาหารใช้คำว่าการทำความสะอาดและการทำให้ถูกสุขลักษณะ (sanitizing) ส่วนฉบับโรงงานบรรจุภัณฑ์ใช้คำว่าการทำความสะอาดอย่างเดียวทั้งสองภาคส่วนใช้ชื่อเดียวกันว่าการทำความสะอาดและการฆ่าเชื้อ (disinfection) ซึ่งเป็นคำที่มีนิยามอยู่ในหมวดคำนิยามของเล่มส่วนกลาง จึงตีความตรงกันได้ทุกภาคส่วน
ขอบเขตของสิ่งที่ต้องทำความสะอาดระบุให้ครอบคลุมเครื่องมือแปรรูปอาหารและสภาพแวดล้อมระบุเป็นสามกลุ่มชัดเจน คือพื้นที่ที่ระบุไว้ของสถานที่ · เครื่องมือ รวมถึงภาชนะที่ใช้ขนส่ง · และสภาพแวดล้อมในการทำงาน โดยระดับความสะอาดต้องเป็นไปตามผลการประเมินความปลอดภัยอาหารของผลิตภัณฑ์
สารทำความสะอาดระบุว่าสารต้องบ่งชี้ชัดเจน เป็นเกรดอาหาร จัดเก็บแยกต่างหาก และใช้ตามคำแนะนำของผู้ผลิตเท่านั้นเปลี่ยนเป็นให้องค์กรคัดเลือกหรืออนุมัติสารและอุปกรณ์ที่เหมาะกับวัตถุประสงค์ และปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ผลิตทั้งการใช้และการจัดเก็บ ส่วนคำว่าเกรดอาหารและการจัดเก็บแยกไม่ปรากฏในหมวดนี้ โดยเรื่องการจัดเก็บแยกไปอยู่ในหมวด 5 และหมวด 12 แทน
อุปกรณ์ทำความสะอาดระบุว่าเครื่องมือและอุปกรณ์ต้องออกแบบถูกสุขลักษณะ และคงสภาพไม่ให้เป็นแหล่งของสิ่งแปลกปลอมระบุให้อุปกรณ์บ่งชี้ชัดเจน และคงสภาพไม่ให้เป็นแหล่งปนเปื้อนผลิตภัณฑ์ ส่วนเรื่องการออกแบบถูกสุขลักษณะไปอยู่ที่หมวด 9 ซึ่งครอบคลุมเครื่องมือและอุปกรณ์เครื่องใช้โดยรวม
สิ่งที่โปรแกรมต้องระบุระบุหกรายการขั้นต่ำ คือพื้นที่และเครื่องมือ · ผู้รับผิดชอบ · วิธีและความถี่ · การเฝ้าระวังและทวนสอบ · การตรวจหลังทำความสะอาด · การตรวจก่อนเริ่มเดินเครื่องเล่มส่วนกลางระบุห้ารายการ คือสิ่งที่ต้องทำความสะอาด · ความถี่ · ผู้รับผิดชอบ · วิธี · การเฝ้าระวังและทวนสอบประสิทธิผล ส่วนการตรวจสองแบบย้ายไปอยู่ในเล่มโรงงานผลิตอาหาร และเปลี่ยนเป็นให้ระบุตามความเหมาะสมกับลักษณะของการปฏิบัติงาน
การยืนยันว่าโปรแกรมได้ผลระบุว่าโปรแกรมต้องได้รับการตรวจสอบความใช้ได้ (validate) โดยองค์กร และมีหัวข้อแยกว่าด้วยการเฝ้าระวังประสิทธิผลตามความถี่ที่องค์กรกำหนดรวบเป็นข้อกำหนดชุดใหม่ว่าโปรแกรมต้องเหมาะกับอันตรายด้านความปลอดภัยอาหารของผลิตภัณฑ์ · ได้รับการยืนยันว่าสามารถให้ผลลัพธ์ตามที่ตั้งใจได้ · และดำเนินการโดยไม่กระทบความปลอดภัยอาหาร
การทำความสะอาดอุปกรณ์ทำความสะอาดเองระบุไว้ในตัวบทว่าโปรแกรมต้องรวมการทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้ทำความสะอาดด้วยไม่ปรากฏเป็นบรรทัดของตนเอง แต่ยังอยู่ในขอบเขตของข้อกำหนดที่ให้อุปกรณ์ทำความสะอาด คงสภาพไม่เป็นแหล่งปนเปื้อนผลิตภัณฑ์
การว่าจ้างงานทำความสะอาดภายนอกฉบับโรงงานบรรจุภัณฑ์ระบุว่าเมื่อว่าจ้างงานทำความสะอาดภายนอก ผู้ส่งมอบที่อนุมัติแล้วต้องมีความสามารถและเก็บเอกสารตามที่องค์กรกำหนดไม่ปรากฏในหมวดนี้แล้ว โดยการบริหารผู้ส่งมอบไปอยู่ที่หมวด 10 และการควบคุมผู้ให้บริการภายนอกที่เข้ามาในพื้นที่อยู่ที่หมวด 14
ระบบทำความสะอาดแบบไม่ถอดชิ้นส่วน (CIP)อยู่ในหมวดนี้ของฉบับโรงงานผลิตอาหาร ระบุให้แยกระบบออกจากสายการผลิตที่กำลังทำงาน และให้กำหนดกับเฝ้าระวังพารามิเตอร์ ได้แก่ ชนิด ความเข้มข้น เวลาสัมผัส และอุณหภูมิของสารเคมีสาระเหมือนเดิมทุกประการ ต่างเพียงย้ายไปเป็นหัวข้อ 13.4 และอยู่เฉพาะในเล่ม ISO 22002-1:2025 ไม่มีในเล่มส่วนกลางและเล่มบรรจุภัณฑ์

เรื่องที่ควรตัดสินใจให้ชัดสองเรื่อง — เรื่องแรกคือสารทำความสะอาดเกรดอาหาร ฉบับเดิมของโรงงานผลิตอาหารระบุคำนี้ไว้ตรง ๆ ชุดปี 2025 เปลี่ยนเป็นให้องค์กรคัดเลือกหรืออนุมัติสารที่เหมาะกับวัตถุประสงค์ โรงงานจึงต้องมีเกณฑ์ของตนเองว่าเหมาะสมหมายถึงอะไร แทนที่จะชี้ไปที่คำว่าเกรดอาหารเพียงคำเดียว
เรื่องที่สองคือการว่าจ้างงานทำความสะอาดภายนอก ซึ่งฉบับเดิมของโรงงานบรรจุภัณฑ์ระบุไว้ในหมวดนี้ แต่ชุดปี 2025 ไม่มีแล้ว โรงงานที่ใช้ผู้รับเหมาทำความสะอาดควรผูกเรื่องนี้เข้ากับการบริหารผู้ส่งมอบในหมวด 10 และการควบคุมผู้ให้บริการภายนอกที่เข้าพื้นที่ในหมวด 14 แทน

3. ภาชนะขนส่งถูกดึงเข้ามาในขอบเขตอย่างชัดเจน

ข้อกำหนดทั่วไปของหมวดนี้ในเล่มส่วนกลางระบุสามกลุ่มที่ต้องรักษาความสะอาด และหนึ่งในนั้นคือเครื่องมือรวมถึงภาชนะที่ใช้ขนส่ง ซึ่งเป็นถ้อยคำที่ฉบับเดิมไม่ได้เขียนไว้ในหมวดการทำความสะอาด

เมื่ออ่านคู่กับหมวด 11 ที่กำหนดให้ตรวจและทำความสะอาดยานพาหนะระหว่างเที่ยวเมื่อใช้กับผลิตภัณฑ์ต่างชนิด พร้อมเก็บข้อมูลไว้เป็นเอกสาร จะเห็นว่าชุดปี 2025 ต้องการให้งานล้างภาชนะขนส่งอยู่ในโปรแกรมเดียวกับงานล้างอื่น ไม่ใช่เป็นงานที่ฝ่ายคลังทำแยกโดยไม่มีวิธีและความถี่กำหนดไว้

4. หลักฐานที่โรงงานควรเตรียม

หลักฐานผู้รับผิดชอบสิ่งที่ผู้ตรวจมักขอดู
โปรแกรมทำความสะอาดและฆ่าเชื้อQA / ฝ่ายผลิตสิ่งที่ต้องทำความสะอาด ความถี่ ผู้รับผิดชอบ วิธี และการเฝ้าระวังกับทวนสอบประสิทธิผล ครอบคลุมพื้นที่ เครื่องมือ และสภาพแวดล้อม
รายการภาชนะขนส่งที่อยู่ในโปรแกรมฝ่ายคลัง / QAภาชนะที่ใช้ขนส่งถูกระบุชัดว่าอยู่ในขอบเขต จึงต้องเห็นในโปรแกรมว่าล้างที่ไหน ความถี่เท่าใด ใครทำ
เอกสารคัดเลือกหรืออนุมัติสารทำความสะอาดQAเหตุผลว่าเหมาะกับวัตถุประสงค์อย่างไร เอกสารจากผู้ผลิต และคำแนะนำการใช้กับการจัดเก็บที่ปฏิบัติตาม
การบ่งชี้อุปกรณ์ทำความสะอาดฝ่ายผลิตระบบสีหรือป้ายแยกอุปกรณ์ตามพื้นที่ สภาพปัจจุบัน และรอบการเปลี่ยนเมื่อชำรุด
การยืนยันว่าวิธีล้างให้ผลตามที่ตั้งใจQAผลการทดสอบที่แสดงว่าวิธีนั้นสะอาดได้จริง เช่น ผลตรวจพื้นผิว หรือผลการทวนสอบสารตกค้าง พร้อมเกณฑ์ตัดสิน
บันทึกการเฝ้าระวังประจำวันฝ่ายผลิตใบบันทึกการล้างของแต่ละรอบ ผู้ทำ ผู้ตรวจ และการแก้ไขเมื่อไม่ผ่านเกณฑ์
บันทึกการตรวจหลังทำความสะอาดและก่อนเดินเครื่องฝ่ายผลิต / QAสำหรับโรงงานผลิตอาหาร พร้อมเหตุผลว่าเลือกทำแบบใดหรือทั้งสองแบบ ตามลักษณะของการปฏิบัติงาน
พารามิเตอร์และบันทึกของระบบ CIPวิศวกรรม / QAสำหรับโรงงานผลิตอาหารที่มีระบบ CIP ชนิดและความเข้มข้นของสารเคมี เวลาสัมผัส อุณหภูมิ และหลักฐานการแยกระบบออกจากสายการผลิตที่กำลังทำงาน

สองรายการสุดท้ายใช้เฉพาะโรงงานผลิตอาหาร เพราะการตรวจหลังทำความสะอาดกับก่อนเดินเครื่อง และระบบ CIP อยู่ในเล่ม ISO 22002-1:2025 เท่านั้น

5. เล่มรายภาคส่วนเพิ่มอะไรในหมวดนี้

หัวข้อISO 22002-1 โรงงานผลิตอาหารISO 22002-4 โรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์
13.1 ทั่วไปอ้างเล่มส่วนกลางอ้างเล่มส่วนกลาง
13.2 สารและอุปกรณ์อ้างเล่มส่วนกลางอ้างเล่มส่วนกลาง
13.3 โปรแกรม เพิ่ม ให้ระบุการตรวจหลังทำความสะอาด และการตรวจก่อนเริ่มเดินเครื่อง ตามความเหมาะสมกับลักษณะของการปฏิบัติงาน อ้างเล่มส่วนกลาง
13.4 ระบบ CIPมีเฉพาะเล่มนี้ไม่มีหัวข้อนี้

ข้อสังเกตสำหรับโรงงานบรรจุภัณฑ์ — ฉบับปี 2013 มีหัวข้อย่อยของตนเองสี่หัวข้อในเรื่องนี้ ส่วนฉบับปี 2025 อ้างเล่มส่วนกลางทั้งหมด สาระที่ต้องทำไม่ได้ลดลง เพราะข้อกำหนดของเล่มส่วนกลางครอบคลุมเรื่องเดิมไว้เกือบครบ สิ่งที่เปลี่ยนคือคำว่าการฆ่าเชื้อถูกเพิ่มเข้ามาในชื่อและในเนื้อหา โรงงานบรรจุภัณฑ์ที่กระบวนการไม่ต้องฆ่าเชื้อ ควรระบุไว้ในเอกสารว่าเลือกใช้เฉพาะการทำความสะอาดด้วยเหตุผลใด ตามผลการประเมินความปลอดภัยอาหารของตน

← ตอนที่ 10 หมวด 12 การป้องกันการปนเปื้อน ตอนที่ 12 หมวด 14 สุขลักษณะบุคลากร →
ให้เราช่วยได้ พิสูจน์ให้ได้ว่าวิธีล้างของโรงงานได้ผลจริง

จุดที่โรงงานส่วนใหญ่มีบันทึกครบแต่ขาดหลักฐาน คือการยืนยันว่าวิธีที่ใช้ให้ผลตามที่ตั้งใจได้ เรารับตั้งแต่ทบทวนโปรแกรมทำความสะอาด ออกแบบการทวนสอบประสิทธิผลให้เหมาะกับกระบวนการ ไปจนถึงจัดระบบเอกสารให้ตอบผู้ตรวจได้แยกระหว่างการเฝ้าระวังกับการยืนยันผล

บทความนี้สรุปสาระและการเปลี่ยนแปลงด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่สำเนา คำแปล หรือเอกสารอย่างเป็นทางการของ ISO และไม่ใช่การรับประกันผลการตรวจ รายการหลักฐานที่แนะนำเป็นแนวทางจากประสบการณ์วางระบบ ไม่ใช่รายการที่มาตรฐานกำหนดไว้ องค์กรควรกำหนดหลักฐานให้เหมาะกับกระบวนการของตนเองและอ่านถ้อยคำของข้อกำหนดจากเล่มจริง กำหนดเวลาการบังคับใช้ของโครงการรับรองให้ยืนยันกับผู้ให้การรับรองของท่าน

บทความนี้เขียนขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เขียนเอง เพื่ออธิบายแนวคิดและโครงสร้างของข้อกำหนด ไม่ใช่คำแปลหรือสำเนาของมาตรฐาน การนำไปใช้จริงต้องอ้างอิงมาตรฐานฉบับจริงและกฎหมายที่บังคับใช้เป็นหลัก

ที่ปรึกษาและฝึกอบรม · โปรแกรมพื้นฐาน วางโปรแกรมพื้นฐานให้รับน้ำหนักของระบบได้จริง

โปรแกรมพื้นฐานคือฐานที่ระบบความปลอดภัยอาหารทั้งหมดวางอยู่ ถ้าฐานไม่แน่น แผน HACCP ที่สร้างทับจะมีจุดควบคุมมากเกินจำเป็นจนดูแลไม่ไหว เรารับตั้งแต่ประเมินโปรแกรมพื้นฐานเทียบข้อกำหนด ไปจนถึงวางระบบให้ครบตามภาคของอุตสาหกรรม

ดูงานที่ปรึกษา FSSC 22000 → หรือดูหลักสูตร อบรม ISO 22002-100 และ อบรมข้อกำหนด FSSC 22000 แจ้งประเภทโรงงานมาได้ที่ หน้าขอใบเสนอราคา

หากต้องการให้เราช่วยวางระบบ
หรือจัดอบรมเรื่องนี้ ติดต่อเราได้

แจ้งให้เราทราบว่าโรงงานของคุณผลิตสิ่งใด และต้องการมาตรฐานใด — เราจะช่วยประเมินขอบเขตงานและเสนอแนวทางที่เหมาะกับโรงงานของคุณ