เรียบเรียงโดย SP Solution Center — ไม่ใช่เอกสารของ U.S. FDA หรือ FSPCA และเราไม่ได้รับมอบอำนาจจากหน่วยงานใด ทุกหัวข้อระบุเลขบทและเลขหัวข้อไว้ให้เปิดเอกสารฉบับจริงตรวจสอบได้ เอกสารนี้เป็นร่างคำแนะนำ (draft guidance) ซึ่งไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย
บทที่ 3 เป็นบทที่หนาที่สุดในบรรดาบทที่เผยแพร่แล้ว
และเป็นบทที่ใช้เป็นบัญชีตั้งต้นเวลาทำ workshop คอลัมน์แรก
คือคอลัมน์ “มีอันตรายอะไรบ้างในขั้นตอนนี้”
ตอนนี้ไล่หัวข้อ 3.3 อันตรายทางชีวภาพ ส่วนเคมีและกายภาพอยู่ในตอนถัดไป
1. บทที่ 3 จัดกลุ่มอันตรายอย่างไร
เอกสารแบ่งเป็นสามหมวดใหญ่ตรงตามกฎหมาย 21 CFR 117.130(b)(1)
| หัวข้อ | หมวด | อยู่ในตอนไหน |
|---|---|---|
| 3.3 | อันตรายทางชีวภาพ | ตอนนี้ |
| 3.4 | อันตรายทางเคมี รวมสารก่อภูมิแพ้และรังสี | ตอนถัดไป |
| 3.5 | อันตรายทางกายภาพ | ตอนถัดไป |
2. โครงของหัวข้อ 3.3
| หัวข้อย่อย | ว่าด้วยอะไร |
|---|---|
| 3.3.1 | ลักษณะของเชื้อก่อโรครูปแบบเซลล์ปกติ (vegetative) |
| 3.3.2 | ลักษณะของเชื้อก่อโรคที่สร้างสปอร์ได้ |
| 3.3.3 | อันตรายทางชีวภาพที่มากับวัตถุดิบ |
| 3.3.4 | อันตรายทางชีวภาพที่เกิดจากกระบวนการ — มีสี่กรณีย่อย |
| 3.3.5 | อันตรายทางชีวภาพที่เกิดจากตัวโรงงาน — มีสามกรณีย่อย |
3. เหตุใดต้องแยกเชื้อสร้างสปอร์ออกจากเชื้อทั่วไป
เพราะวิธีควบคุมต่างกันโดยสิ้นเชิง และเป็นจุดที่ workshop มักตอบผิด
| เชื้อรูปแบบเซลล์ปกติ (3.3.1) | เชื้อที่สร้างสปอร์ (3.3.2) | |
|---|---|---|
| ทนความร้อน | ไม่ทน — การพาสเจอไรซ์ทั่วไปฆ่าได้ | ทน — การพาสเจอไรซ์ไม่ฆ่าสปอร์ |
| วิธีควบคุมหลัก | ฆ่าด้วยความร้อนหรือกระบวนการอื่น | ควบคุมไม่ให้งอกและเพิ่มจำนวน ด้วยอุณหภูมิ เวลา pH หรือค่า aw |
| ตัวอย่างที่พบในโรงงานไทย | ซาลโมเนลลา · อี.โคไล ที่สร้างสารพิษ · ลิสทีเรีย | คลอสตริเดียม โบทูลินัม · บาซิลลัส ซีเรียส · คลอสตริเดียม เพอร์ฟริงเจนส์ |
| ผลต่อแผน | มักได้มาตรการควบคุมกระบวนการที่จุดฆ่าเชื้อ | มักได้มาตรการควบคุมที่ขั้นตอนทำให้เย็นและการเก็บรักษา ไม่ใช่ที่จุดฆ่าเชื้อ |
ข้อผิดที่พบบ่อยที่สุดใน workshop —
เขียนว่า “ควบคุมด้วยการฆ่าเชื้อที่ 100 องศา” สำหรับอันตรายจากคลอสตริเดียม โบทูลินัม
ซึ่งไม่ถูกต้อง เพราะสปอร์ไม่ตายที่อุณหภูมินั้น
มาตรการที่ถูกต้องสำหรับสปอร์คือการกระบวนการความร้อนแบบที่ Part 113 กำหนด
หรือการควบคุมไม่ให้สปอร์งอก ด้วยค่า pH ค่า aw หรืออุณหภูมิ ·
ดูข้อกฎหมายที่ 117.5(d)
4. หัวข้อ 3.3.4 — อันตรายที่เกิดจากกระบวนการ สี่กรณี
- 3.3.4.1 เชื้อรอดจากการผ่านกระบวนการ — กระบวนการที่ตั้งใจจะฆ่าเชื้อ แต่เชื้อรอด เพราะค่าไม่พอหรือกระจายความร้อนไม่ทั่ว
- 3.3.4.2 เชื้อเติบโตหรือสร้างสารพิษ — มักเกิดที่ขั้นตอนทำให้เย็นช้าเกินไป หรือพักสินค้าไว้ที่อุณหภูมิห้องนานเกินไป
- 3.3.4.3 เชื้อมากับส่วนผสมที่เติมหลังผ่านกระบวนการ — เช่นเครื่องเทศ ผงปรุงรส หรือของตกแต่งที่ใส่หลังฆ่าเชื้อแล้ว
- 3.3.4.4 เชื้อเข้ามาหลังบรรจุ — เช่นรอยรั่วของซีล หรือการปนเปื้อนขณะบรรจุ
สินค้าที่ผ่านความร้อนแล้วยังปลอดภัยแค่จุดนั้น —
ถ้ามีการโรยเครื่องเทศ ใส่งา หรือเติมผงปรุงรสหลังจากนั้น
อันตรายจากส่วนผสมกลุ่มนั้นยังไม่ได้ถูกควบคุม
ที่พบคือแผนเขียนว่า “ผ่านการฆ่าเชื้อที่ขั้นตอนอบแล้ว จึงไม่มีอันตรายทางชีวภาพ”
ทั้งที่มีการเติมส่วนผสมหลังอบ
ทางแก้มีสองทาง — คุมที่ผู้ส่งมอบผ่านโปรแกรมห่วงโซ่อุปทานตาม subpart G
หรือเพิ่มขั้นตอนฆ่าเชื้อของส่วนผสมนั้นเอง
5. หัวข้อ 3.3.5 — อันตรายที่เกิดจากตัวโรงงาน
| หัวข้อย่อย | ประเด็น | ทำไมต้องรู้ก่อนเข้าเรียน |
|---|---|---|
| 3.3.5.1 | แหล่งของอันตรายจากโรงงาน | คือที่มาของโปรแกรมเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อม |
| 3.3.5.2 | การปนเปื้อนแบบชั่วคราว เทียบกับแบบฝังตัว (transient เทียบกับ resident) | เป็นคำที่คลาสใช้ตลอด — ชั่วคราวคือเข้ามาแล้วออกไป ส่วนฝังตัวคืออยู่ในโรงงานถาวรจนเป็นแหล่งปนเปื้อนซ้ำ |
| 3.3.5.3 | สภาพแวดล้อมการผลิตแบบเปียก เทียบกับแบบแห้ง | ตัดสินว่าจะใช้วิธีทำความสะอาดแบบไหน และเชื้อตัวไหนเป็นตัวหลักที่ต้องเฝ้าระวัง |
ความต่างระหว่างเชื้อชั่วคราวกับเชื้อฝังตัวเป็นเรื่องที่มีผลจริงกับค่าใช้จ่าย
ถ้าเป็นชั่วคราว การทำความสะอาดตามรอบปกติมักพอ
ถ้าเป็นฝังตัว การล้างซ้ำไม่แก้ปัญหา ต้องหาจุดหลบซ่อนแล้วรื้อแก้
เช่น รอยแตกของพื้น ฉนวนที่ชื้น หรือซอกในสายพาน
โรงงานที่แยกสองอย่างนี้ไม่ออกจะล้างซ้ำอย่างต่อเนื่องโดยผลตรวจยังคงเป็นบวก
6. ตารางในบทที่ 3 ส่วนชีวภาพ
| ตาราง | เนื้อหา |
|---|---|
| Table 3-1 | ตัวอย่างอันตรายที่อาจเกิด แยกตามหมวด |
| Table 3-2 | ตารางอ้างอิงเร็วเรื่องแหล่งของอันตรายทางชีวภาพ |
| Table 3-3 | ตัวอย่างการระบาดที่เกิดจากเชื้อในสิ่งแวดล้อม |
| Table 3-4 | แหล่งของอันตรายทางชีวภาพที่มาจากตัวโรงงาน |
| Table 3-5 | ตัวอย่างสภาพแวดล้อมการผลิตแบบเปียกและแบบแห้ง |
Table 3-2 คือตารางที่ควรพิมพ์ติดตัวไว้
เพราะตอนทำ workshop คอลัมน์แรก คุณจะต้องตอบว่าขั้นตอนนี้มีอันตรายทางชีวภาพอะไรบ้าง
ตารางนี้ทำหน้าที่เป็นบัญชีตั้งต้นให้ไม่ตกหล่น
แต่ต้องจำไว้ว่าเป็นบัญชีตั้งต้น ไม่ใช่คำตอบสำเร็จรูป —
กฎหมายกำหนดให้ประเมินตามสินค้าและกระบวนการของคุณเอง ตาม 117.130(c)(2)
รายการนี้เป็นข้อแนะนำจากประสบการณ์สอนของเรา ไม่ใช่ข้อบังคับของ FSPCA และไม่ใช่เงื่อนไขการเข้าอบรม ไม่มีก็เรียนได้ แต่มีแล้วจะทำ workshop ได้เร็วกว่ามาก
- พิมพ์ Table 3-2 ตารางอ้างอิงเร็วเรื่องแหล่งของอันตรายทางชีวภาพ ติดตัวมา เพราะจะใช้เป็นบัญชีตั้งต้นตอนทำ workshop คอลัมน์แรก
- จดว่าสายผลิตของคุณมีการเติมส่วนผสมหลังผ่านความร้อนหรือไม่ เช่นเครื่องเทศ งา หรือผงปรุงรส เพราะเป็นกรณีตามหัวข้อ 3.3.4.3 ที่โรงงานไทยพลาดบ่อยที่สุด
หลักสูตรบรรยายตามลำดับเนื้อหาของ guidance ฉบับนี้ บรรยายภาษาไทย เรียนสดกับ FSPCA Lead Instructor ทำ workshop กับสายการผลิตของคุณเอง ซีรีส์นี้อ่านฟรีได้ครบทุกตอน ไม่มีการสงวนเนื้อหาส่วนใดไว้เฉพาะในหลักสูตร
- สารบัญซีรีส์ Guidance ทั้ง 16 ตอนไล่ทีละบทตามที่คลาสสอน
- สารบัญซีรีส์ 21 CFR Part 117ตัวบทกฎหมายที่ guidance ฉบับนี้ขยายความ
- ดูรอบอบรมและรายละเอียดหลักสูตรตารางรอบ เนื้อหา และเงื่อนไขใบรับรอง
- สอบถามหรือขอใบเสนอราคาอบรมในโรงงานก็จัดได้ ปรับ workshop ตามสายผลิตจริง
บทความนี้เรียบเรียงขึ้นเพื่อสรุปสาระสำคัญให้เข้าใจง่าย ด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการของกฎหมายฉบับใด และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย การปฏิบัติจริงให้ยึดตัวบทฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก · อ้างอิงต้นฉบับ: FDA — Draft Guidance for Industry: Hazard Analysis and Risk-Based Preventive Controls for Human Food · 21 CFR Part 117 ฉบับเต็มบน eCFR
บทความนี้เขียนขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เขียนเอง เพื่ออธิบายแนวคิดและโครงสร้างของข้อกำหนด ไม่ใช่คำแปลหรือสำเนาของมาตรฐาน การนำไปใช้จริงต้องอ้างอิงมาตรฐานฉบับจริงและกฎหมายที่บังคับใช้เป็นหลัก
