BRCGS Packaging Issue 7 ข้อ 2.5.1
อันตรายแต่ละชนิดในการผลิตบรรจุภัณฑ์ มองอย่างไรให้ครบ

เรียบเรียงโดย SP Solution Center ด้วยถ้อยคำของเราเอง จากมุมของที่ปรึกษาที่วางระบบให้โรงงานบรรจุภัณฑ์ — ไม่ใช่เอกสารของ BRCGS และไม่ใช่สำเนาหรือคำแปลของมาตรฐาน ตัวมาตรฐานและคู่มือตีความมีลิขสิทธิ์ ต้องซื้อจาก BRCGS บทความนี้ระบุเลขข้อไว้ให้เปิดฉบับจริงตรวจสอบได้

ข้อ 2.5.1 ถามคำถามเดียว: “ในแต่ละขั้นตอนที่คุณผลิตบรรจุภัณฑ์ มีอะไรบ้างที่อาจทำให้อาหารข้างในหรือผู้ใช้บรรจุภัณฑ์ได้รับอันตราย”
โรงงานบรรจุภัณฑ์ไทยตกข้อนี้บ่อยที่สุดในหมวด HARA ไม่ใช่เพราะทำไม่เป็น แต่เพราะนำโครงจาก HACCP ของโรงงานอาหารมาใช้ แล้วได้ตารางที่เต็มไปด้วยเชื้อโรค ทั้งที่อันตรายจริงของบรรจุภัณฑ์อยู่ที่สารเคมีที่เคลื่อนย้ายเข้าอาหาร วัตถุดิบรีไซเคิล และการนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์

1. ข้อ 2.5.1 ต้องการอะไร

ข้อนี้เป็นแค่ขั้น “ระบุ” ยังไม่ใช่ขั้นประเมินหรือควบคุม ตรงกับหลักการที่ 1 ของ HACCP ตาม Codex ส่วนการประเมินความมีนัยสำคัญและมาตรการควบคุมเป็นข้อถัดไปในหมวดเดียวกัน (Issue 7 เพิ่มข้อ 2.5.3 เรื่องมาตรการควบคุมเข้ามา ตามเอกสารสรุปการเปลี่ยนแปลงของ BRCGS) ไม่ควรนำสามขั้นนี้มาปนกันในคอลัมน์เดียว

2. ทำไมอันตรายของบรรจุภัณฑ์ถึงไม่เหมือนอาหาร

ก่อนไล่รายชื่ออันตราย ที่ปรึกษาจะให้ทีมเข้าใจสามข้อนี้ก่อน เพราะเป็นเหตุผลว่าทำไมตารางของโรงงานบรรจุภัณฑ์ต้องหน้าตาต่างจากโรงงานอาหาร

• ไม่มีขั้นตอนฆ่าเชื้อรออยู่ปลายทาง — อาหารส่วนใหญ่มีขั้นต้ม อบ หรือพาสเจอไรซ์ที่ช่วยเก็บตกอันตรายชีวภาพ บรรจุภัณฑ์ไม่มี สิ่งที่ติดไปกับบรรจุภัณฑ์จะไปถึงลูกค้าทั้งอย่างนั้น
• ลูกค้าไม่ได้ล้างก่อนใช้ — โรงงานอาหารเปิดลังแล้วใช้ฟิล์มหรือขวดทันที สิ่งที่อยู่บนผิวสัมผัสอาหารจะสัมผัสอาหารโดยตรง
• อันตรายส่วนใหญ่มองไม่เห็น — ตัวทำละลายตกค้าง สารเคลื่อนย้าย หรือชั้นกั้นที่บางกว่าสเปก ไม่มีกลิ่น ไม่มีสี และไม่ปรากฏจนกว่าอาหารจะเสียหรือคนจะป่วย

3. อันตรายสามประเภท — หน้าตาจริงในไลน์ผลิตบรรจุภัณฑ์

3.1 อันตรายทางเคมี — ตัวหลักของโรงงานบรรจุภัณฑ์

ในโรงงานบรรจุภัณฑ์ อันตรายทางเคมีมีน้ำหนักมากที่สุด และมาได้จากสี่ทาง

คำถามที่ที่ปรึกษาใช้เปิดเรื่องเสมอ: “สินค้านี้จะไปสัมผัสอาหารประเภทไหน ที่อุณหภูมิเท่าไร นานแค่ไหน” เพราะฟิล์มใบเดียวกันที่ห่อขนมแห้งกับที่ห่อเนื้อมันแล้วเข้าไมโครเวฟ มีชุดอันตรายทางเคมีคนละชุด ถ้าทีมตอบคำถามนี้ไม่ได้ ตารางที่ทำออกมาจะเป็นตารางทั่วไปที่ใช้กับสินค้าไหนก็ได้ ซึ่งแปลว่าใช้กับสินค้าไหนไม่ได้เลย

3.2 อันตรายทางกายภาพ — สิ่งที่หลุดจากเครื่องและจากคน

สังเกตแถวสุดท้าย — ข้อ 2.5.1 ให้นับตำหนิที่วิกฤตต่อความปลอดภัยของผู้บริโภคเป็นอันตรายด้วย ซึ่งเป็นสิ่งที่ตาราง HACCP ของโรงงานอาหารไม่มี เพราะสำหรับโรงงานอาหาร ขอบคมของฝาคือเรื่องของผู้ขายฝา

3.3 อันตรายทางจุลชีววิทยา — น้อยกว่าที่คิด แต่ไม่ใช่ศูนย์

บรรจุภัณฑ์ส่วนใหญ่แห้งและไม่มีสารอาหาร เชื้อจึงไม่เติบโต แต่ไม่เติบโตไม่ได้แปลว่าไม่มี กรณีที่ต้องระบุจริง ได้แก่

• บรรจุภัณฑ์สำหรับอาหารพร้อมทานหรือสินค้าที่ไม่มีขั้นฆ่าเชื้อหลังบรรจุ — เชื้อที่ติดไปกับผิวสัมผัสอาหารจะไปถึงผู้บริโภคโดยตรง
• น้ำในกระบวนการ — น้ำที่ใช้ในเครื่องผลิตกระดาษ น้ำหล่อเย็นที่รั่วซึม หรือน้ำที่ใช้ล้างเครื่อง ถ้าไม่ได้คุณภาพจะกลายเป็นแหล่งเชื้อ
• ความชื้นในคลัง — กระดาษและกล่องที่เก็บในที่ชื้นเกิดเชื้อราได้ ซึ่งนอกจากตัวเชื้อแล้วยังมีกลิ่นที่ติดไปยังอาหาร
• คน — สุขอนามัยส่วนบุคคลของพนักงานที่จับชิ้นงานด้านสัมผัสอาหารโดยตรง

4. เก้าประเด็นที่ข้อ 2.5.1 บังคับให้มอง

นอกจากสามประเภทข้างต้น ข้อกำหนดยังเขียนรายชื่อประเด็นเฉพาะไว้เก้าเรื่อง ผู้ตรวจจะไล่ทีละชื่อว่าตารางของคุณมีร่องรอยว่าเคยพิจารณาเรื่องนั้นหรือไม่

5. อันตรายเด่นตามประเภทบรรจุภัณฑ์

ตารางนี้ไม่ใช่รายการสำเร็จรูปให้ลอก แต่เป็นจุดเริ่มต้นให้ทีมเทียบกับกระบวนการของตัวเองว่ามองข้ามอะไรไปหรือเปล่า

6. จาก “อันตราย” ไปเป็น “ความเสี่ยง” — อย่าตัดทิ้งเร็วเกินไป

ความผิดพลาดที่ที่ปรึกษาเจอบ่อยที่สุดคือทีมตัดอันตรายทิ้งตั้งแต่ขั้นระบุ ด้วยเหตุผลว่า “ไม่น่าจะเกิดขึ้น” ผลคือตารางดูสะอาดแต่ไม่มีหลักฐานว่าเคยคิดถึงเรื่องนั้น วิธีที่ถูกคือบันทึกไว้ก่อน แล้วไปให้เหตุผลว่าไม่มีนัยสำคัญในขั้นประเมิน ซึ่งเป็นการตัดสินใจที่มีเอกสารรองรับ ไม่ใช่การตัดสินใจที่หายไปเฉย ๆ

7. อันตรายมาจากไหน — สี่แหล่งที่ต้องไล่ทุกขั้นตอน

ข้อกำหนดบอกให้มองอันตรายจากทุกแหล่งที่เกี่ยวข้อง และแนะนำให้ใช้ผังกระบวนการเป็นเครื่องมือ ในทางปฏิบัติ ที่ปรึกษาจะให้ทีมยืนอยู่ที่แต่ละขั้นตอนแล้วถามสี่คำถาม

“ตั้งค่าเครื่องผิด” กับ “ใช้พารามิเตอร์ผิด” เป็นคนละเรื่อง — อย่างแรกคือค่าที่ตั้งไว้ไม่ตรงกับที่กำหนด อย่างหลังคือตัวเลขที่กำหนดนั้นผิดตั้งแต่ต้น หรือหยิบชุดตัวเลขของสินค้าอื่นมาใช้ โรงงานที่ผลิตหลายสเปกในไลน์เดียวเจออย่างหลังบ่อยกว่าที่คิด และเป็นแหล่งที่มักไม่อยู่ในตาราง

8. กฎที่ผู้ตรวจใช้อ่านตารางของคุณ — หนึ่งอันตราย หลายแหล่ง หลายจุด

สิ่งที่ข้อกำหนดต้องการเห็นคือคำบรรยายของแต่ละอันตรายพร้อมแหล่งที่มา เพราะอันตรายเดียวกันมาได้จากหลายแหล่ง และเกิดได้หลายจุดในกระบวนการ ถ้าระบุแหล่งไม่ครบ มาตรการควบคุมในข้อถัดไปก็ครอบคลุมไม่ครบตามไปด้วย

9. เจตนาร้ายและการปลอมปน — ไม่ต้องทำซ้ำ แต่ต้องเชื่อมให้เห็น

ข้อ 2.5.1 ตั้งใจใส่สองเรื่องนี้ไว้เพื่อบังคับให้ทีม HARA มองเห็นสองเรื่องนี้ ไม่ใช่เพื่อให้ทำการประเมินซ้ำ เพราะมาตรฐานมีข้อกำหนดแยกสำหรับเรื่องการป้องกันสินค้าและการปลอมปนวัตถุดิบอยู่แล้ว ซึ่งคู่มือตีความอ้างถึงหมวด 3.7 และ 4.4

10. เมื่อไรต้องกลับมาทำข้อนี้ใหม่

ข้อกำหนดย้ำว่าการเปลี่ยนแปลงกระบวนการ ขั้นตอนการทำงาน หรือโครงสร้างอาคาร อาจเปลี่ยนชุดอันตรายที่มีอยู่ ตัวจุดชนวนที่ควรทำให้ทีมกลับมาดูข้อ 2.5.1 ได้แก่ เปลี่ยนหมึก กาว วาร์นิช หรือเม็ดพลาสติก แม้จะเกรดเดียวกันจากผู้ขายรายใหม่ · เริ่มใช้หรือเพิ่มสัดส่วนวัตถุดิบรีไซเคิล · รับสินค้าใหม่ที่ใช้งานปลายทางต่างจากเดิม เช่นจากบรรจุเย็นเป็นบรรจุร้อน · ติดตั้งเครื่องใหม่ ย้ายไลน์ หรือต่อเติมอาคาร · และลูกค้ารายใหม่ที่มีข้อกำหนดเรื่องสารก่อภูมิแพ้

11. ห้าข้อผิดพลาดที่ทำให้ข้อนี้ถูกเขียนเป็นข้อบกพร่อง

1. ลอกโครงจาก HACCP อาหาร — ได้ตารางที่มีเชื้อโรคเต็มไปหมด แต่ไม่มีการเคลื่อนย้ายของสาร ไม่มีรีไซเคิล ไม่มีการใช้ผิดวัตถุประสงค์
2. ระบุแค่สามประเภท ไม่ไล่เก้าประเด็น — ข้อกำหนดเขียนเก้าประเด็นไว้เป็นรายชื่อ ผู้ตรวจจึงไล่ทีละชื่อได้ทันที
3. เขียนอันตรายโดยไม่มีแหล่งที่มา — “สารเคมี” “สิ่งแปลกปลอม” ลอย ๆ ทำให้ข้อถัดไปกำหนดมาตรการไม่ได้
4. ย้ายเรื่องความสมบูรณ์เชิงหน้าที่ไปไว้ในระบบคุณภาพทั้งหมด — จนตาราง HARA ไม่มีซีล ชั้นกั้น หรือความแข็งแรงอยู่เลย
5. ตัดอันตรายทิ้งตั้งแต่ขั้นระบุ — เพราะ “ไม่น่าเกิด” ทำให้ไม่มีหลักฐานว่าเคยพิจารณา

บทความนี้เรียบเรียงขึ้นเพื่ออธิบายแนวคิดของข้อกำหนดด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่สำเนา คำแปล หรือคำตีความอย่างเป็นทางการของ BRCGS และไม่ใช่การรับประกันผลการตรวจ ตัวมาตรฐาน Packaging Materials Issue 7 และคู่มือตีความมีลิขสิทธิ์ ต้องซื้อจาก BRCGS การปฏิบัติจริงให้ยึดตัวมาตรฐานฉบับจริงและข้อกำหนดของลูกค้าเป็นหลัก · อ้างอิง: BRCGS — Packaging Materials Issue 7

บทความนี้เขียนขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เขียนเอง เพื่ออธิบายแนวคิดและโครงสร้างของข้อกำหนด ไม่ใช่คำแปลหรือสำเนาของมาตรฐาน การนำไปใช้จริงต้องอ้างอิงมาตรฐานฉบับจริงและกฎหมายที่บังคับใช้เป็นหลัก