เรียบเรียงโดย SP Solution Center ด้วยถ้อยคำของเราเอง จากมุมของที่ปรึกษาที่วางระบบให้โรงงานอาหาร — ไม่ใช่เอกสารของ BRCGS ชื่อหัวข้อในบทความนี้เป็นการเรียบเรียงเป็นภาษาไทยด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการ ตัวมาตรฐานมีลิขสิทธิ์ ต้องซื้อจาก BRCGS การตัดสินว่าหัวข้อใดใช้กับโรงงานของท่าน ให้ยืนยันกับหน่วยรับรอง
คำถามแรกที่โรงงานถามเสมอคือ “มาตรฐานมีกี่ข้อ”
และคำถามที่สองซึ่งสำคัญกว่าคือ “เราต้องทำทุกข้อจริงหรือ”
คำตอบสั้น ๆ คือมาตรฐานแบ่งเป็น 9 หมวด รวม 72 หัวข้อ
โดย 56 หัวข้อใช้กับทุกโรงงานที่อยู่ในขอบข่าย
และ 16 หัวข้อใช้เฉพาะเมื่อโรงงานมีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนั้น
ก่อนอื่น ต้องแยกคำว่า “หัวข้อ” กับ “ข้อกำหนด” ให้ออก — ตัวเลข 72 คือจำนวนหัวข้อระดับที่มีเลขสองชั้น เช่น 4.3 หรือ 5.3 แต่ภายในแต่ละหัวข้อยังมีข้อกำหนดย่อยลงไปอีกชั้นหนึ่ง เช่น 4.3.1 และ 4.3.2 ซึ่งเป็นระดับที่ผู้ตรวจใช้ออกข้อบกพร่อง (non-conformity) จริง จำนวนข้อกำหนดย่อยทั้งหมดจึงมากกว่า 72 หลายเท่า และให้นับจากเล่มที่โรงงานถืออยู่ บทความนี้อธิบายที่ระดับหัวข้อ เพราะเป็นระดับที่ใช้วางแผนงานและมอบหมายผู้รับผิดชอบได้จริง
1. โครงของมาตรฐานทั้งเก้าหมวด
| หมวด | ชื่อหมวด | จำนวนหัวข้อ | ใครต้องทำ |
|---|---|---|---|
| 1 | ความมุ่งมั่นของผู้บริหารระดับสูง | 2 | ทุกโรงงานในขอบข่าย |
| 2 | แผนความปลอดภัยอาหาร — HACCP | 13 | ทุกโรงงานในขอบข่าย |
| 3 | ระบบบริหารความปลอดภัยอาหารและคุณภาพ | 11 | ทุกโรงงานในขอบข่าย |
| 4 | มาตรฐานสถานประกอบการ | 16 | ทุกโรงงาน ยกเว้น 1 หัวข้อที่ใช้เมื่อเกี่ยวข้อง |
| 5 | การควบคุมผลิตภัณฑ์ | 9 | ทุกโรงงาน ยกเว้น 2 หัวข้อที่ใช้เมื่อเกี่ยวข้อง |
| 6 | การควบคุมกระบวนการ | 4 | ทุกโรงงานในขอบข่าย |
| 7 | บุคลากร | 4 | ทุกโรงงานในขอบข่าย |
| 8 | พื้นที่ผลิตตามระดับความเสี่ยง — ความเสี่ยงสูง ควบคุมสูง และควบคุมสูงที่อุณหภูมิห้อง | 7 | เฉพาะโรงงานที่เกี่ยวข้อง |
| 9 | ข้อกำหนดสำหรับผลิตภัณฑ์ที่ซื้อมาเพื่อจำหน่าย | 6 | เฉพาะโรงงานที่เกี่ยวข้อง |
| รวม | 9 หมวด | 72 | ทุกโรงงาน 56 · ใช้เมื่อเกี่ยวข้อง 16 |
สิ่งที่เห็นได้ทันทีจากตารางนี้ — หมวด 4 มาตรฐานสถานประกอบการ เป็นหมวดที่ใหญ่ที่สุดด้วย 16 หัวข้อ รองลงมาคือหมวด 2 แผน HACCP ด้วย 13 หัวข้อ สองหมวดนี้รวมกันคิดเป็นราวสี่สิบเปอร์เซ็นต์ของหัวข้อทั้งหมด และเป็นสองหมวดที่ใช้เวลาเตรียมนานที่สุดในทุกโครงการที่เราทำ เพราะหมวดหนึ่งต้องแก้ที่อาคารและพฤติกรรม อีกหมวดหนึ่งต้องแก้ที่วิธีคิดของทีม
2. หมวด 2 คือ Codex 12 ขั้นตอน 7 หลักการ ที่เขียนใหม่
โรงงานที่ทำ HACCP มาก่อนแล้วมักกังวลว่าต้องเริ่มใหม่ทั้งหมด ความจริงคือหมวด 2 อ้างอิงลำดับเดียวกับ Codex และมาตรฐานระบุความเทียบเท่าไว้ในชื่อหัวข้อเอง ระบบ HACCP ที่ทำไว้ดีอยู่แล้วจึงยกมาใช้ต่อได้ เพียงแต่ต้องทบทวนความครบถ้วนและหลักฐานประกอบ
| หัวข้อ | เนื้อหา | เทียบเท่ากับ |
|---|---|---|
| 2.1 | ทีมความปลอดภัยอาหาร HACCP | Codex ขั้นที่ 1 |
| 2.3 | การอธิบายผลิตภัณฑ์ | Codex ขั้นที่ 2 |
| 2.4 | การระบุการใช้งานที่มุ่งหมาย | Codex ขั้นที่ 3 |
| 2.5 | การจัดทำแผนภูมิกระบวนการผลิต | Codex ขั้นที่ 4 |
| 2.6 | การทวนสอบแผนภูมิกระบวนการผลิต | Codex ขั้นที่ 5 |
| 2.7 | การระบุอันตรายที่อาจเกิดในแต่ละขั้นตอน การวิเคราะห์อันตราย และการพิจารณามาตรการควบคุม | Codex ขั้นที่ 6 · หลักการที่ 1 |
| 2.8 | การกำหนดจุดควบคุมวิกฤต | Codex ขั้นที่ 7 · หลักการที่ 2 |
| 2.9 | การกำหนดค่าวิกฤตที่ผ่านการยืนยันความใช้ได้ของแต่ละจุดควบคุมวิกฤต | Codex ขั้นที่ 8 · หลักการที่ 3 |
| 2.10 | การกำหนดระบบเฝ้าระวังของแต่ละจุดควบคุมวิกฤต | Codex ขั้นที่ 9 · หลักการที่ 4 |
| 2.11 | การกำหนดแผนการดำเนินการแก้ไข | Codex ขั้นที่ 10 · หลักการที่ 5 |
| 2.12 | การยืนยันความใช้ได้ของแผน HACCP และการกำหนดวิธีการทวนสอบ | Codex ขั้นที่ 11 · หลักการที่ 6 |
| 2.13 | เอกสารและการเก็บบันทึกของระบบ HACCP | Codex ขั้นที่ 12 · หลักการที่ 7 |
หัวข้อ 2.2 โปรแกรมสุขลักษณะพื้นฐาน ไม่ได้อยู่ในลำดับสิบสองขั้นตอนของ Codex แต่เป็นฐานที่แผน HACCP ทั้งแผนตั้งอยู่ จึงถูกวางไว้ตั้งแต่ต้นหมวด
หากทีมของท่านยังไม่คุ้นกับสิบสองขั้นตอน เราเขียนไว้ทีละขั้นพร้อมแบบฟอร์มแจกฟรีแล้วใน ซีรีส์ ทำ HACCP ทีละขั้น ด้วยตัวเอง ซึ่งใช้เตรียมหมวด 2 ได้โดยตรง
3. หัวข้อที่โรงงานส่วนใหญ่ไม่ต้องทำ
ต่อไปนี้คือ 16 หัวข้อที่ใช้เฉพาะเมื่อโรงงานมีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนั้นอยู่ในขอบข่าย โรงงานที่ไม่มี ไม่ต้องจัดทำเอกสารรองรับหัวข้อเหล่านี้
| หัวข้อ | เนื้อหา | ใช้เมื่อใด |
|---|---|---|
| 4.13 | การจัดการอาหารส่วนเกินและผลิตภัณฑ์สำหรับอาหารสัตว์ | เมื่อโรงงานส่งอาหารส่วนเกินหรือผลพลอยได้ออกไปเป็นอาหารสัตว์ |
| 5.8 | อาหารสัตว์เลี้ยงและอาหารสัตว์ | เฉพาะโรงงานที่ผลิตผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้ |
| 5.9 | การแปรรูปขั้นต้นจากสัตว์ | เฉพาะโรงงานที่มีกิจกรรมแปรรูปขั้นต้นจากสัตว์ |
| 8.1 | ผัง การไหลของผลิตภัณฑ์ และการแบ่งแยกพื้นที่ในพื้นที่ความเสี่ยงสูง ควบคุมสูง และควบคุมสูงที่อุณหภูมิห้อง | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 8.2 | โครงสร้างอาคารในพื้นที่ความเสี่ยงสูงและควบคุมสูง | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 8.3 | เครื่องมือและการบำรุงรักษาในพื้นที่ความเสี่ยงสูงและควบคุมสูง | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 8.4 | สิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับพนักงานในพื้นที่ความเสี่ยงสูงและควบคุมสูง | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 8.5 | การดูแลความสะอาดและสุขลักษณะในพื้นที่ความเสี่ยงสูงและควบคุมสูง | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 8.6 | ของเสียและการกำจัดของเสียในพื้นที่ความเสี่ยงสูงและควบคุมสูง | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 8.7 | ชุดป้องกันในพื้นที่ความเสี่ยงสูงและควบคุมสูง | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 9.1 | แผนความปลอดภัยอาหาร HACCP สำหรับผลิตภัณฑ์ที่ซื้อมาเพื่อจำหน่าย | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 9.2 | การอนุมัติและการเฝ้าติดตามผลการดำเนินงานของผู้ผลิตหรือผู้บรรจุผลิตภัณฑ์ที่ซื้อมาเพื่อจำหน่าย | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 9.3 | ข้อกำหนดจำเพาะของผลิตภัณฑ์ที่ซื้อมาเพื่อจำหน่าย | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 9.4 | การตรวจสอบผลิตภัณฑ์และการทดสอบทางห้องปฏิบัติการ | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 9.5 | ความถูกต้องตามกฎหมายของผลิตภัณฑ์ | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
| 9.6 | การสอบกลับของผลิตภัณฑ์ที่ซื้อมาเพื่อจำหน่าย | เฉพาะโรงงานที่มีพื้นที่หรือกิจกรรมประเภทนี้ในขอบข่าย |
ข้อควรระวังที่สำคัญที่สุดของบทความนี้ — การประกาศว่าหัวข้อใดไม่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่สิ่งที่โรงงานตัดสินเองฝ่ายเดียว ขอบข่ายของการรับรองและเหตุผลของการยกเว้นต้องชัดเจนและตกลงกับหน่วยรับรอง (certification body) โรงงานที่ตัดหมวด 8 ออกเองเพราะคิดว่าไม่มีพื้นที่ความเสี่ยงสูง (high risk) แต่ผลิตอาหารพร้อมบริโภคที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้วนำมาเปิดหน้าใหม่ก่อนบรรจุ คือกรณีที่เราพบบ่อยและเป็นความเสี่ยงที่รุนแรง เพราะกว่าจะรู้ก็คือวันที่ผู้ตรวจมาถึง
4. หมวด 8 กับหมวด 9 คือสองจุดที่มักเข้าใจผิด
หมวด 8 พื้นที่ผลิตตามระดับความเสี่ยง ไม่ได้ขึ้นกับว่าโรงงานใหญ่หรือเล็ก แต่ขึ้นกับลักษณะของผลิตภัณฑ์และกระบวนการ ว่าหลังผ่านขั้นตอนที่ลดเชื้อแล้ว ผลิตภัณฑ์ยังถูกเปิดสัมผัสสภาพแวดล้อมอีกหรือไม่ ก่อนถึงมือผู้บริโภคจะมีขั้นตอนฆ่าเชื้อซ้ำหรือไม่ และเก็บรักษาในสภาพใด การจัดประเภทพื้นที่จึงต้องมาจากการประเมินความเสี่ยง (risk assessment) ที่มีหลักฐานรองรับ ไม่ใช่จากความรู้สึกว่าโรงงานของเราสะอาดพอ
หมวด 9 ผลิตภัณฑ์ที่ซื้อมาเพื่อจำหน่าย (traded products) ใช้เมื่อโรงงานมีสินค้าที่ตนเองไม่ได้ผลิต แต่ซื้อมาจำหน่ายภายใต้การควบคุมของตน และรวมสินค้ากลุ่มนั้นไว้ในขอบข่าย โรงงานจำนวนมากมีสินค้าลักษณะนี้อยู่จริงโดยไม่ทันนึกถึง เช่น สินค้าที่จ้างโรงงานอื่นผลิตแล้วติดตราของตนเอง หรือสินค้าที่ซื้อสำเร็จมาจัดเป็นชุดของขวัญ หากรวมอยู่ในขอบข่าย หมวด 9 จะถูกตรวจด้วย
5. นำโครงนี้ไปใช้อย่างไร
| ขั้น | ทำอย่างไร |
|---|---|
| กำหนดขอบข่ายให้ชัดก่อน | ระบุผลิตภัณฑ์ กระบวนการ พื้นที่ และสินค้าที่ซื้อมาจำหน่ายซึ่งจะรวมอยู่ในการรับรอง เพราะขอบข่ายเป็นสิ่งที่กำหนดว่าหัวข้อใดใช้กับท่าน |
| ไล่ทั้ง 72 หัวข้อแล้วทำเครื่องหมายสามแบบ | ใช้และมีระบบแล้ว · ใช้แต่ยังไม่มีระบบ · ไม่เกี่ยวข้องพร้อมเหตุผล กลุ่มที่สองคือปริมาณงานจริงของโครงการ |
| มอบหมายเจ้าของรายหัวข้อ | ไม่ใช่มอบทั้งเล่มให้ฝ่ายประกันคุณภาพ หมวด 4 ส่วนใหญ่เป็นงานของฝ่ายผลิตและซ่อมบำรุง หมวด 7 เป็นงานร่วมกับทรัพยากรบุคคล |
| บันทึกเหตุผลของหัวข้อที่ไม่เกี่ยวข้อง | เขียนเป็นลายลักษณ์อักษรว่าเหตุใดจึงไม่เกี่ยวข้อง เก็บไว้เป็นหลักฐาน และทบทวนใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนผลิตภัณฑ์หรือกระบวนการ |
6. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
เรื่องแรก คิดว่าจำนวนหัวข้อคือปริมาณงาน หมวด 6 มีเพียงสี่หัวข้อ แต่การควบคุมการปฏิบัติงานและการควบคุมฉลากเป็นสองข้อที่ต้องเดินทุกวันทุกกะ ขณะที่บางหัวข้อในหมวดที่ยาวกว่าใช้เอกสารไม่กี่ฉบับก็ครบ ปริมาณงานจริงมาจากสภาพระบบเดิมของโรงงาน ไม่ใช่จากจำนวนหัวข้อ
เรื่องที่สอง ตัดหัวข้อออกเพราะไม่เคยทำ การไม่เคยมีระบบรองรับ ไม่เท่ากับหัวข้อนั้นไม่เกี่ยวข้อง เหตุผลของการยกเว้นต้องมาจากลักษณะของผลิตภัณฑ์และกระบวนการ ไม่ใช่จากสถานะปัจจุบันของเอกสาร
เรื่องที่สาม ลืมทบทวนเมื่อขอบข่ายเปลี่ยน โรงงานที่เพิ่มสินค้าใหม่หรือรับจ้างผลิตให้แบรนด์อื่นระหว่างปี มักลืมกลับมาดูว่าหัวข้อที่เคยประกาศว่าไม่เกี่ยวข้อง ตอนนี้เกี่ยวข้องแล้วหรือยัง
ดาวน์โหลดตารางกำหนดความเกี่ยวข้องครบ 72 หัวข้อ
เราพิมพ์ชื่อหัวข้อทั้ง 72 หัวข้อลงในตารางไว้ให้แล้ว ท่านเพียงไล่ทำเครื่องหมายสถานะและใส่ผู้รับผิดชอบ ก็จะเห็นปริมาณงานจริงของโครงการภายในวันเดียว ไม่ต้องสมัครสมาชิก ไม่ต้องกรอกอีเมล ดาวน์โหลดได้ทันที
| รหัส | แบบฟอร์ม | ใช้ทำอะไร |
|---|---|---|
| FA-S1 | ตารางกำหนดความเกี่ยวข้องของหัวข้อ ครบ 72 หัวข้อ — แยกตามหมวดทั้งเก้า พร้อมช่องสถานะสามแบบ ผู้รับผิดชอบ และเหตุผลหากไม่เกี่ยวข้อง | เห็นปริมาณงานจริงของโครงการในรอบเดียว |
| FA-S2 | ใบแจ้งขอบข่ายและเหตุผลของหัวข้อที่ไม่เกี่ยวข้อง — สรุปขอบข่าย การจัดประเภทพื้นที่ตามระดับความเสี่ยง และรายการเหตุการณ์ที่ต้องกลับมาทบทวนขอบข่ายทันที | ใช้สื่อสารกับผู้บริหารและยืนยันกับหน่วยรับรอง |
| FA-S3 | ผังผู้รับผิดชอบรายหมวด — กระจายเจ้าของงานทั้งเก้าหมวดไปยังฝ่ายที่เป็นเจ้าของจริง พร้อมช่องติดตามความคืบหน้ารายหมวด | ไม่ให้ระบบทั้งเล่มตกอยู่กับฝ่ายประกันคุณภาพฝ่ายเดียว |
ไฟล์ Word · 3 แบบฟอร์ม (FA-S1 ถึง FA-S3) · เติมชื่อหัวข้อครบทั้ง 72 หัวข้อไว้ให้แล้ว · แก้ไขได้ · ภาษาไทย
ดาวน์โหลดตารางกำหนดขอบข่าย → เรียบเรียงจากประสบการณ์ที่ปรึกษาของ SP Solution Centerชื่อหัวข้อในแบบฟอร์มเรียบเรียงเป็นภาษาไทยด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่คำแปลอย่างเป็นทางการ ไม่ใช่เอกสารของ BRCGS และไม่ใช่การรับประกันผลการตรวจ ให้ตรวจสอบลำดับหัวข้อกับมาตรฐานฉบับที่โรงงานถืออยู่ และให้ยืนยันขอบข่ายกับเหตุผลของการยกเว้นกับหน่วยรับรอง · ห้ามนำไปจำหน่ายต่อ
รายการนี้เป็นข้อแนะนำจากประสบการณ์ที่ปรึกษาของเรา ไม่ใช่เช็กลิสต์ของ BRCGS การตัดสินขอบข่ายจริงให้ยืนยันกับหน่วยรับรอง
- ผลิตภัณฑ์ของท่านมีขั้นตอนที่ลดเชื้อ แล้วยังถูกเปิดสัมผัสสภาพแวดล้อมอีกก่อนบรรจุหรือไม่ — คำตอบนี้ชี้ไปที่หมวด 8
- ผู้บริโภคจะให้ความร้อนซ้ำก่อนรับประทานหรือไม่ และผลิตภัณฑ์เก็บในสภาพใด
- ท่านมีสินค้าที่ตนเองไม่ได้ผลิตแต่ขายภายใต้ตราของท่านหรือไม่ — คำตอบนี้ชี้ไปที่หมวด 9
- ท่านจัดชุดของขวัญหรือชุดรวมสินค้าที่มีของจากผู้ผลิตอื่นหรือไม่
- ท่านผลิตอาหารสัตว์เลี้ยงหรืออาหารสัตว์ด้วยหรือไม่ — คำตอบนี้ชี้ไปที่หัวข้อ 5.8
- ท่านมีกิจกรรมแปรรูปขั้นต้นจากสัตว์หรือไม่ — คำตอบนี้ชี้ไปที่หัวข้อ 5.9
- ท่านส่งอาหารส่วนเกินหรือผลพลอยได้ออกไปเป็นอาหารสัตว์หรือไม่ — คำตอบนี้ชี้ไปที่หัวข้อ 4.13
งานที่แพงที่สุดในโครงการมาตรฐาน คืองานที่ทำไปแล้วพบทีหลังว่าไม่ตรงขอบข่าย หรืองานที่ไม่ได้ทำเพราะเข้าใจว่าไม่เกี่ยวข้อง เราช่วยไล่ทั้ง 72 หัวข้อกับระบบจริงของโรงงาน ประเมินช่องว่าง และวางแผนโครงการให้เห็นปริมาณงานตั้งแต่ต้น บทความและแบบฟอร์มเปิดให้อ่านและดาวน์โหลดได้ฟรี ไม่มีเงื่อนไข
- เริ่มอ่านซีรีส์ อ่านข้อกำหนด BRCGS Food Issue 9 ทีละข้อ — ตอนที่ 1ไล่ทีละข้อย่อยครบทั้ง 35 ตอน พร้อมใบตรวจหลักฐานแจกฟรีทุกตอน
- ที่ปรึกษาวางระบบ BRCGS Food Safety Issue 9ประเมินช่องว่าง วางแผนโครงการ และลงหน้างานจนถึงเตรียมรับการตรวจ
- อบรมข้อกำหนด BRCGS Food Issue 9ไล่ทั้งฉบับ ให้ทีมอ่านมาตรฐานเป็น
- ตรวจติดตามภายใน BRCGS Foodให้ผู้ตรวจจากภายนอกไล่ระบบก่อนหน่วยรับรองมา
- ซีรีส์ ทำ HACCP ทีละขั้น ด้วยตัวเองใช้เตรียมหมวด 2 ได้โดยตรง พร้อมแบบฟอร์มแจกฟรี 57 ฉบับ
บทความนี้เรียบเรียงขึ้นเพื่ออธิบายโครงของมาตรฐานด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ใช่สำเนา คำแปล หรือคำตีความอย่างเป็นทางการของ BRCGS และไม่ใช่การรับประกันผลการตรวจ ตัวมาตรฐาน Food Safety Issue 9 มีลิขสิทธิ์ ต้องซื้อจาก BRCGS ลำดับหัวข้อและถ้อยคำที่แน่นอนให้ยึดตามฉบับจริง และการตัดสินว่าหัวข้อใดใช้กับโรงงานของท่านให้ยืนยันกับหน่วยรับรอง · อ้างอิง: BRCGS — Food Safety
บทความนี้เขียนขึ้นด้วยถ้อยคำของผู้เขียนเอง เพื่ออธิบายแนวคิดและโครงสร้างของข้อกำหนด ไม่ใช่คำแปลหรือสำเนาของมาตรฐาน การนำไปใช้จริงต้องอ้างอิงมาตรฐานฉบับจริงและกฎหมายที่บังคับใช้เป็นหลัก
